တီဘီ

TB Signs & Symptoms တီဘီေရာဂါလကၡဏာမ်ား

တီဘီေရာဂါဟာ ဆိုးပါတယ္ ။ အမ်ားဆံုးက အဆုပ္ကိုေရာဂါ ရေစတယ္ ။ ဦးေႏွာက္ ၊ အရိုး ၊ အူ ၊ ေက်ာက္ကပ္စတဲ့ တျခားေနရာေတြ မွာလည္းျဖစ္တယ္  ။ M. tuberculosis ေခၚ ဗက္တီးရီးယားကေနျဖစ္ေစတယ္ ။ ကူးစက္ႏိုင္တယ္ ။ AFB +ve သလိပ္ထဲပိုးေတြ႔သူကေနသာ သူမ်ားကိုကူးစက္ပါတယ္ ။

1. Fever ကိုယ္ပူ = 100 F (37.8 C) ေက်ာ္ေလာက္ ၁ဝ ရက္ၾကာဖ်ားမယ္။
2. Coughing ေခ်ာင္းဆိုး = ေခ်ာင္းဆိုးေနတာ ၃ ပါတ္ၾကာေနႏိုင္တယ္။
3. Blood ေခ်ာင္းဆိုးေသြးပါ = ေသြးအနီေရာင္ နည္းနည္းေလး သလိပ္ထဲေရာပါမယ္။
4. Chills ခ်မ္းမယ္ = ကိုယ္ပူခ်ိန္မွာျဖစ္ျဖစ္ မပူပဲျဖစ္ျဖစ္ သူမ်ားထက္ ခ်မ္းေနမယ္။
5. Chest Pains ရင္ပတ္နာ = ေခ်ာင္းဆိုးရလို႔ေရာ အဆုပ္မေကာင္းလို႔ပါ ရင္ပတ္နာမယ္။
6. Night Sweats ညေခြ်းထြက္ျခင္း = ကေလး-လူၾကီးျဖစ္ႏိုင္တယ္။
7. Breathing Issues အသက္ရွဴတမ်ိဳးျဖစ္ျခင္း = ခက္ခဲႏိုင္တယ္။ မဝျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ပင့္ရွဴရႏိုင္တယ္။
8. Feeling Tired ေမာပန္းေနျခင္း = အလုပ္မပင္ပန္းဘဲ ေမာေနမယ္။ အားကုန္ေနမယ္။
9. Loss of Appetite အစားပ်က္ျခင္း = ဟင္းေကာင္းလည္း မစားခ်င္ျဖစ္မယ္။
10. Loss Wright ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ျခင္း = ပိန္လာမယ္။



READERS' CHOICE***********************

တီဘီေရာဂါတစ္ခါျဖစ္ဖူးသူမ်ားအေနျဖင့္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ မျဖစ္ပြားေစရန္
================================================
          ကမၻာက်န္းမာေရးအဖြဲ႔ႀကီးက ေဖာ္ျပထားတ့ဲ အခ်က္အလက္ေတြအရ တီဘီတစ္ႀကိမ္ျဖစ္ဖူးသူေတြက လံုးဝမျဖစ္ဖူးသူေတြထက္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားပါတယ္။ ဒါကလည္း တီဘီပိုးရဲ႕ အနည္းအမ်ား ပမာဏအေပၚ မူတည္ပါတယ္။ တီဘီလံုးဝမျဖစ္ဖူးသူေတြမွာ TB Bacilli Load က ရွိရင္ေတာင္ နည္းပါတယ္။ တစ္ႀကိမ္ျဖစ္ဖူးသူေတြမွာေတာ့ TB Bacilli Load က ပိုမ်ားပါတယ္။ ေရာဂါေပ်ာက္ကင္း သြားရင္ေတာင္ ပိုးတစ္ေကာင္မက်န္ ေသသြားတာမဟုတ္ပါ။ ကိုယ္ထဲမွာ ၿငိမ္ၿပီးေအာင္းေနတတ္ပါတယ္။ေရာဂါျပန္ မျဖစ္ေအာင္ တီဘီပိုးေတြကို ႏွိမ္ထားႏိုင္ ရံုေလာက္ပဲ။ ကိုယ္ခံအား နည္းလာတယ္ဆိုရင္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ တီဘီျပန္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

တီဘီေရာဂါေနာက္တစ္ႀကိမ္ ထပ္ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားရတ့ဲအေၾကာင္းအရင္း
-------------------------------------------------------------------------------
          Immunocompromise လို႔ေခၚပါတယ္။ လူနာရဲ႕ ကိုယ္ခံအားက်ေနတာပါ။ တီဘီပိုးကို ထိေတြ႔တာခ်င္းအတူတူ ကိုယ္ခံအားနည္းတ့ဲသူေတြက တီဘီပိုျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ Immunocompromise ရဲ႕ ေအာက္မွာ HIV ပိုးကူးစက္ေနသူေတြ၊ နာတာရွည္ေရာဂါ
အမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္ပြားေနသူေတြ (ဥပမာ - ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊ အသည္းေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳးေသြး
ခ်ိဳေရာဂါ) အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ စတီးရြိဳက္ေဆးသံုးစြဲေနရသူေတြ၊ ကင္ဆာေဝဒနာ
ရွင္ေတြ ပါဝင္ပါတယ္။ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ တီဘီေရာဂါ ျဖစ္ပြားသူေတြမ်ားေနလို႔ တီဘီပိုးကို ရွဴရႈိုက္မိလို႔ ကိုယ္ခံအားနည္းေနမယ္္ဆိုရင္ တီဘီထပ္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါကို Reinfection လို႔ေခၚပါတယ္။ Reinfection ကလည္း တီဘီေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။တစ္ျပည္
လံုးအတိုင္းအတာနဲ႔ အခ်က္အလက္ေတြကိုၾကည့္လိုက္ေတာ့ ေဆးယဥ္ပါးတီဘီျဖစ္ႏႈန္းက မႏၱေလးမွာနည္းၿပီး ရန္ကုန္မွာပိုမ်ားေနပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ ရန္ကုန္က လူေနထူထပ္ၿပီး ေလေကာင္းေလသန္႔မရတာ၊ ေလဝင္ေလထြက္မေကာင္းတာပိုမ်ားလို႔ပါ။တီဘီပိုးရွိသူက ေခ်ာင္းဆိုးလိုက္ရင္ တျခားတစ္ေယာက္က ရွဴမိလို႔ ကူးစက္ျဖစ္ပြားတာပါ။ တီဘီျဖစ္ဖူးရင္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ မျဖစ္ႏိုင္ဘူးလို႔ ေျပာမရပါဘူး။

တီဘီေရာဂါေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ျဖစ္လာခ့ဲရင္ ဘာေရာဂါလကၡဏာေတြျပတတ္ပါလဲ
-----------------------------------------------------------------------------------------------
          မ်ားေသာအားျဖင့္ ပထမတစ္ႀကိမ္တီဘီျဖစ္တုန္းကလိုပဲ ေရာဂါ လကၡဏာေတြ ျပ တတ္ပါတယ္။ တစ္ႀကိမ္ျဖစ္ဖူးသူေတြ ေခ်ာင္းေတြျပန္ဆိုးေနလို႔ တီဘီျပန္ျဖစ္လားဆိုၿပီး စစ္ေဆးဖို႔ ဆရာမတို႔ဆီ လာျပတ့ဲလူနာေတြ ရွိပါတယ္။ အရင္တစ္ေခါက္ျဖစ္တ့ဲ ေရာဂါ
လကၡဏာေတြထက္ ပိုမ်ားလား၊ နည္းသြားလား၊ ဒီအတိုင္းပဲ ျပတတ္လားဆိုတာ နည္း
နည္းေတာ့ ကြာျခားပါတယ္။

တီဘီေရာဂါစစ္ေဆးမႈနဲ႔ ပတ္သက္တ့ဲနည္းလမ္းေတြ
-----------------------------------------------------------
          ေရာဂါဇာစ္ျမစ္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ ေမးျမန္းဆန္းစစ္ ေဝဖန္ဖို႔ေတာ့လိုပါတယ္။ အရင္ျဖစ္ဖူးလား၊ ကုသဖူးလား၊ ေဆးေသခ်ာေသာက္ခ့ဲရဲ႕လား၊ အရင္က မျဖစ္ဖူးခ့ဲ
ေပမယ့္ အခုမွတီဘီလို႔ထင္ရတ့ဲ လကၡဏာေတြရွိေနလား၊ ညတိုင္းဖ်ားလား၊ ေခ်ာင္းဆိုး
လား၊ ဘာအေၾကာင္းမွမရွိဘဲ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ က်သြားလား။ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ၊ အသည္း
ေရာဂါ၊ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါရွိလား၊ မိမိေဆြမ်ိဳးထဲမွာ တီဘီေရာဂါကုသေနတ့ဲသူရွိလား၊ အလုပ္ခြင္ထဲမွာ တီဘီျဖစ္သူေတြနဲ႔ အလုပ္လုပ္ကိုင္ေနရလား၊ စတာေတြကို အကုန္
ေမးျမန္းဆန္းစစ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ Phisical Examintion အေနနဲ႔ အက်ိတ္ရွိလား၊ အဆုတ္
မွာ တီဘီနဲ႔ ပတ္သက္တ့ဲ မသကၤာစရာေတြ႔လားဆိုတာ စစ္ေဆးရပါမယ္။ Laboratory Test အေနနဲ႔ သလိပ္စစ္တာ၊ ပိုးေမြးတာကစၿပီး ဓာတ္မွန္ရိုက္တာေတြ၊ လိုအပ္ၿပီး လက္လွမ္းမီခ့ဲရင္ ေနာက္ဆံုးေပၚစစ္ေဆးနည္းေတြျဖစ္တဲ့ Immunological Test ေတြ၊
Molecular Test ေတြႏွင့္ RT-PCR DNA Finger Printing Technique ေတြလည္းရွိ
ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ စစ္ေဆးလို႔မရေသးေပမယ့္ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံေတြမွာ စစ္ေဆးႏိုင္
တ့ဲ Quantifron Gold Test, Igra Test, Spot TB Test ေတြလည္းရွိပါတယ္။ေနာက္ဆံုး
ေပၚနည္းလမ္းေတြကေတာ့ အမ်ားႀကီးရွိပါတယ္။ဒါေပမ့ဲ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အမ်ားစုကေတာ့
ေနာက္ဆံုးေပၚနည္းေတြကို လက္လွမ္းမမီၾကပါဘူး။ Phisical Examintion, Laboratory
Test ေတြနဲ႔ စစ္ေဆးလိုက္ရင္ အမ်ားစုမွာ တီဘီလို႔ထင္ရတ့ဲ လကၡဏာေတြကို ေတြ႔ရ
တတ္ပါတယ္။ ဒါေပမ့ဲ တစ္ခါတစ္ရံမွာ ဘာနဲ႔မွ စမ္းသပ္စစ္ေဆးလို႔ မေပၚတာေၾကာင့္ တီဘီေဆးတိုက္ၿပီး ေရာဂါလကၡဏာေတြ သက္သာသြားလို႔ တီဘီဆိုၿပီး သတ္မွတ္လိုက္
တာမ်ိဳးေတြလည္းရွိပါတယ္။

ေနာက္တစ္ႀကိမ္တီဘီေရာဂါျဖစ္လာသူေတြကို ကုသရာမွာ ပိုမိုခက္ခဲမႈေတြ ၾကံဳေတြ႔ႏိုင္
ပါသလား
-----------------------------------------------------------------------------------------------
          ႀကံဳေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။ တီဘီရဲ႕ သေဘာ သဘာဝက တစ္ႀကိမ္ကုတာထက္ ႏွစ္ ႀကိမ္ျပန္ကုတာက ပိုခက္ခဲပါတယ္။ ႏွစ္ႀကိမ္ထက္ သံုးႀကိမ္ကုရတာက ပိုခက္ခဲပါတယ္။
ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ေဆးယဥ္ပါး တီဘီဆိုတာ ေပၚလာလို႔ပါ။ တီဘီေဆးေသာက္
ရတာက WHO ရဲ႕ Guide Line အရ ပထမအႀကိမ္ တီဘီျဖစ္လို႔အမ်ိဳးအစားတစ္နဲ႔
ကုရင္ ေျခာက္လေဆးေသာက္ရပါတယ္။ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ျဖစ္လို႔ အမ်ိဳးအစားႏွစ္ႏွင့္
ကုရင္ ထိုးေဆးႏွစ္လ အပါအဝင္ ရွစ္လကုရပါတယ္။ ရွစ္လကေန ကိုးလ၊ တစ္ႏွစ္ကုရ
တာလည္းရွိပါတယ္။

တီဘီေဆးေသာက္ေနစဥ္ဘယ္လိုေနထိုင္စားေသာက္သင့္လဲ
----------------------------------------------------------------------
          က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္တ့ဲ အစားအစာေတြကို အျပည့္အဝစားသံုးပါ။ ကစီဓာတ္၊ ႏြားႏို႔၊ သားငါး၊ သစ္သီး၊ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ စတာေတြကို လတ္လတ္ ဆတ္ဆတ္ စားသံုးဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါမွ ေရာဂါေပ်ာက္ႏႈန္းျမန္ပါတယ္။ အာဟာရခ်ိဳ႕တ့ဲ ရင္ ေရာဂါေပ်ာက္ကင္းႏႈန္းေႏွးပါတယ္။ တီဘီေရာဂါ ကုသေနစဥ္မွာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တက္လာရင္ေရာဂါေပ်ာက္ႏႈန္းျမန္ၿပီး ကိုယ္အေလးခ်ိန္မတက္ဘဲ ပိန္ေန ရင္ေတာ့ ေရာဂါေပ်ာက္ႏႈန္းေႏွးပါတယ္။ တီဘီေဆးတိုက္ၿပီဆိုကတည္းက ဆရာဝန္က ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးကို ႀကိဳတင္ေမွ်ာ္လင့္ထားၿပီး လူနာကို မွန္မွန္ျပန္ေခၚၿပီး စစ္ေဆးတာ၊ လူနာကလည္းေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြ ခံစားရတာ နဲ႔ ဆရာဝန္ ထံ ျမန္ျမန္ျပန္ျပ ဖို႔ လိုပါတယ္။ လူနာမွာေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြ ေပၚလာခ့ဲရင္ ကုသမႈေတြ ကို ျပဳ ျပင္ေျပာင္းလဲဖို႔လိုအပ္ပါက ေျပာင္းလဲၿပီး ကုသေပးတာမ်ိဳးေတြ လုပ္ေဆာင္ဖို႔ လိုပါ တယ္။ဒါမွသာလူနာအေနနဲ႔ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကိုဆိုးဆိုးရြားရြားမခံစားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္တစ္ၾကိမ္မကူးစက္ေစဖို႕ ဘယ္လိုကာကြယ္သင့္လဲ
------------------------------------------------------------------
          တီဘီေရာဂါကို ပထမတစ္ႀကိမ္ ကုသစဥ္ကတည္းက ေဆးကိုမွန္မွန္ေသာက္ၿပီး
ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသၿပီးမွေဆးျဖတ္ဖို႔လိုပါတယ္။ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ ထပ္ျဖစ္လာခ့ဲရင္ ကုသရ ခက္ခဲတ့ဲအျပင္ ေဆးယဥ္ပါးတီဘီ ျဖစ္ဖို႔ အခြင့္အလမ္းမ်ားပါတယ္။ တျခားသူဆီ
က ေရာဂါမကူးစက္ေအာင္ ေခ်ာင္းဆိုးေနရင္ Mask တပ္ထားတာ၊ လူေနလူထပ္တ့ဲ
ေနရာေတြကို မသြားလာဘဲ ေရွာင္ရွားတာ၊ လက္ကို သန္႔ရွင္းေအာင္ဆပ္ျပာနဲ႔ ေဆးေၾကာ
တာေတြ လုပ္ေဆာင္ပါ။ Healthy Lifestyle ျဖစ္တ့ဲ အာဟာရျပည့္ဝေအာင္ စားတာ၊ အိပ္ေရးဝေအာင္အိပ္တာ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားအားကစားလိုက္စားတာေတြ လုပ္ေဆာင္
ပါ။ တီဘီျပန္ျဖစ္ခ့ဲရင္ တတ္ကၽြမ္းနားလည္တ့ဲ ဆရာဝန္နဲ႔ ျပသၿပီး စစ္ေဆးဖို႔လိုပါတယ္။

Copy by Healthcare.com.mm သင့္က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္ေပး

Ref:
ဇာျခည္၀င္း (ေဆး၀ါးတကၠသိုလ္)
Arogyam magazine, No.266, September 2014, Pg.37-40



Posted via Blogaway