ကေလးတီဘီ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

"ကေလးတီဘီအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ"

ဘဝက ျပဇာတ္တစ္ပုဒ္တဲ့။က်ေနာ္က ဘယ္ေနရာက ကျပေနသလဲ။ကံေကာင္းစြာ ဆရာဝန္တစ္ေယာက္အျဖစ္ ကျပခြင့္ရတယ္။ပိုၿပီးထူးကဲစြာ ကေလးအထူးကုဆရာဝန္တစ္ေယာက္ အျဖစ္ ျဖတ္သန္းခြင့္ရခဲ့တယ္။ရေနဆဲ။ျပဇာတ္တစ္ပုဒ္ကို အလွပဆံုး ကျပခြင့္ရခ်င္တယ္။ဘဝကို တာဝန္ေက်ေက်၊ေနာက္ေက်ာလံုလံု ဆက္လက္ျဖတ္သန္းခ်င္တယ္။ေဆးကုသျခင္းအျပင္ ျပည္သူလူထုကို အခုထက္က်န္းမာေရးေရခ်ိန္ျမင့္ေစခ်င္တယ္။ဆိုေတာ့ကား က်ေနာ္သိထားတာေတြထဲက အသိပညာတစ္ခ်ိဳ႕ကို ေဝမွ်ပါရေစ။ဘဝရဲ႕ အေတြ႕အၾကံဳေတြ၊ေဆးပညာအသိေတြေပါ့။တစ္နည္းအားျဖင့္ေတာ့ က်ေနာ့ဘဝရဲ႕ ျဗဳတ္စဗ်င္းေတာင္းေလးေတြေပါ့ဗ်ာ။
ဒီတစ္ခါ ေျပာျပခ်င္တဲ့ ျဗဳတ္စဗ်င္းေတာင္းေတြထဲက တစ္ခုကေတာ့ ကေလး တီဘီေရာဂါအေၾကာင္းပါ။ဒီေရာဂါက ေၾကာက္ဖို႔ေကာင္းသလို သိသင့္သိထိုက္တာေတြက မ်ားမွမ်ား။ကေလးတစ္ေယာက္တီဘီေရာဂါရွိလို႔ တီဘီေဆးေသာက္ခိုင္းၿပီဆို တစ္ခ်ိဳ႕ေသာကေလးမိဘေတြ တီေကာင္ဆားပက္လိုက္သလို တြန္႔တြန္႔လူးသြားတတ္။တစ္ခ်ိဳ႕ မိဘမ်ား အေၾကာက္အကန္ျငင္းတတ္။က်ေနာ့္ကိုလည္း တီဘီႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ေမးခြန္းေတြ တရစပ္ေမးျမန္တတ္ၾကတယ္။ဆရာဝန္ၫြန္ၾကားခ်က္ကို တသေဝမတိန္း လိုက္နာတဲ့ ကေလးမိဘေတြလည္း ဒု ႏွင့္ေဒး။တီဘီႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ကေလးမိဘေတြ ခဏခဏေမးျမန္းတတ္တဲ့ ေမးခြန္းအခ်ိဳ႕ႏွင့္ လူတိုင္းသိသင့္သိထိုက္တဲ့ အခ်က္အခ်ိဳ႕ကို မွ်ေဝပါရေစ။

တီဘီေရာဂါဆိုတာ ဘာလဲ

တီဘီေရာဂါဆိုတာ ဘက္တီးရီးယားတစ္မ်ိဳး(Mycobacterium Tuberculosis) ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါ တစ္မ်ိဳးပါ။အဆုပ္မွာ အျဖစ္မ်ား။ဒါေပမယ့္ အူတီဘီ၊တီဘီ ဦးေႏွာက္ေရာင္၊ေက်ာက္ကပ္တီဘီ၊အ႐ိုးတီဘီ စသျဖင့္ ကိုယ္ခႏၶာ အႏွံ ့အျပားမွာလည္း ျဖစ္ပြားတတ္။

အျဖစ္မ်ားသလား၊ေၾကာက္စရာေကာင္းလား

အျဖစ္မ်ားသလားဆိုေတာ့ ျဖစ္မွျဖစ္၊ေပါမွေပါလို႔ ဆိုရမယ္။ကမာၻက်န္းမာေရးအဖြဲ႕ႀကီးရဲ႕ ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ၂၀၁၅ တစ္ႏွစ္ထဲမွာကိုပဲ ကမာၻေပၚမွာ တီဘီေရာဂါသည္အသစ္လူနာေပါင္း(အေဟာင္းမပါဘူးေနာ္) ဆယ္သန္းခြဲ ရွိသတဲ့။အဲဒီလူနာေတြထဲက တစ္ဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္တဲ့ လူနာသစ္တစ္သန္းေလာက္က ကေလးတီဘီေတြျဖစ္ေနတာ ေတြ႕ရ။ျမန္မာျပည္မွာေရာ တီဘီေရာဂါ အျဖစ္မ်ားလား။ဟုတ္ကဲ့ မ်ားမွမ်ား။အာဆီယံမွာ တီဘီေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈ ဒုတိယအျမင့္ဆံုး ႏိုင္ငံက က်ေနာ္တို႔ႏိုင္ငံပါ။ျဖစ္ပြားမႈ မ်ားသလို ေၾကာက္စရာလည္း ေကာင္းလွတယ္။ဘာေၾကာင့္လဲ။တိုတိုႏွင့္လိုရင္းေျဖရရင္ ေသတတ္လို႔ပါ။၂၀၁၅ တစ္ႏွစ္တည္းမွာကိုပဲ တစ္ကမာၻလံုးမွာ တီဘီႏွင့္ဆက္ႏြယ္ေသဆံုးသူေပါင္း ႏွစ္သန္း ရွိတာေတြ႕ရ။ဘယ္ေလာက္ေတာင္ေၾကာက္စရာေကာင္းလဲ ဆိုရင္ တီဘီေရာဂါရွိတာေသခ်ာၿပီး ကုသမႈမခံယူရင္ လူဆယ္ေယာက္မွာ ခုႏွစ္ေယာက္က ဆယ္ႏွစ္အတြင္း တီဘီေရာဂါႏွင့္ပဲ အသက္ဆံုးရံႈးႏိုင္တာ ေတြ႕ရွိရေၾကာင္း ၂၀၁၆ ကမာၻလံုးဆိုင္ရာ တီဘီ အစီရင္ခံစာမွာ ေရးသားထားတယ္။ဆိုေတာ့ ေသေသခ်ာခ်ာကုသမႈ ခံယူသင့္တဲ့ ေရာဂါဆိုတာ အေသအခ်ာပါ။

တီဘီကာကြယ္ေဆး မရွိဘူးလား

ရွိတယ္။ႏိုင္ငံေတာ္က အခမဲ့ ထိုးေပးတယ္။ဘီစီဂ်ီ(BCG)လို႔ ေခၚတယ္။ေမြးကင္းစ မွာထိုးႏိုင္ရင္ အေကာင္းဆံုး။ေမြးကင္းစမွာ မထိုးျဖစ္ခဲ့ရင္ေတာ့ ႏွစ္လအရြယ္မွာ ထိုးေပးေလ့ရွိတယ္။တစ္ႀကိမ္ထိုးရင္ လံုေလာက္တယ္။ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ထိုးဖို႔ မလိုဘူး။ထိုးၿပီးရင္ ထိုးတဲ့ေနရာမွာ အနာေသးေသးေလး ျဖစ္တတ္တယ္။တစ္သက္လံုး အမာရြတ္ေသးေသးက်န္မယ္။အခ်ိဳ႕ကေလးေတြမွာ ေဆးထိုးေပမယ့္ အမာရြတ္ မက်န္ခဲ့တာလည္း ရွိႏိုင္တယ္။အမာရြတ္က်န္ျခင္း မက်န္ျခင္းက ကာကြယ္ေဆး ေအာင္ျခင္း မေအာင္ျခင္းႏွင့္ မသက္ဆိုင္ဘူး။ဒါေပမယ့္ အမာရြတ္ရွိေနရင္ေတာ့ တီဘီကာကြယ္ေဆးထိုးၿပီးေၾကာင္း ေသခ်ာေစတာေပါ့။ေဆးထိုးၿပီရင္ သံုးလကေန ေျခာက္လေလာက္အတြင္း အမာရြတ္ျဖစ္လာေစတယ္။တစ္ခ်ိဳ႕ေသာ မိဘေတြက အမာရြတ္မေပၚရင္ ေဆးေအာင္မေအာင္ စိတ္ပူၿပီး ကာကြယ္ေဆးျပန္ထိုးဖို႔ လိုအပ္သလားလို႔ ေမးတတ္တယ္။ဒါႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး က်ေနာ္တို႔ႏိုင္ငံမွာေတာ့ ေဆးျပန္ထိုးမထိုး ျပတ္ျပတ္သားသား ေရးသားၫႊန္ၾကားထားတာ မရွိဘူး(က်ေနာ္မသိတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္)။အိမ္နီးခ်င္း အိႏၵိယႏိုင္ငံမွာေတာ့ တီဘီကာကြယ္ေဆးထိုးၿပီး
ေျခာက္လၾကာတဲ့ထိ အမာရြတ္မေပၚခဲ့ရင္ (Tuberculin skin test)ဆိုတဲ့ စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈတစ္ခုလုပ္ၾကည့္တယ္။အဲဒီစစ္ေဆးမႈမွာ (negative) အေျဖထြက္ရင္ေတာ့ တီဘီကာကြယ္ေဆး ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ထိုးေစတယ္။

ကာကြယ္ေဆးထိုးထားေပမယ့္ ေရာဂါကျဖစ္တာပဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲ

ကေလးေဆးခန္းမွာပဲျဖစ္ျဖစ္၊ကေလးေဆးရံုမွာပဲျဖစ္ျဖစ္ မၾကာမၾကာ အေမးခံရတဲ့ ေမးခြန္းေလးပါ။ကေလးတစ္ေယာက္ကို စမ္းသပ္စစ္ေဆးတာေတြ အားလံုးၿပီးလို႔ တီဘီေဆးေျခာက္လေသာက္ရမယ္လို႔ ရွင္းျပခ်ိန္ေတြမွာ ကေလးမိဘေတြက ေမးလာတတ္တယ္၊"ဆရာ က်ေနာ့္သားက ေမြးကင္းစကတည္းက တီဘီကာကြယ္ေဆး ထိုးထားတယ္၊သူ႔ဘယ္ဖက္လက္ေမာင္းမွာလည္း ေဆးေအာင္တဲ့ အမွတ္အသား အမာရြတ္လည္းရွိရက္သားနဲ႔ အခုက်ေနာ့္ကေလးက ဘာလို႔တီဘီျဖစ္ရတာလဲ"။
ဒီေမးခြန္းကို ေျဖရမယ္ဆိုရင္ အခု တစ္ကမာၻလံုးအသံုးျပဳေနတဲ့ ဘီစီဂ်ီလို႔ေခၚတဲ့ တီဘီကာကြယ္ေဆးဟာ တစ္ျခားေရာဂါေတြမွာ အသံုးျပဳေနတဲ့ကာကြယ္ေဆးေတြထက္ စြမ္းေဆာင္ရည္ နိမ့္လြန္းပါတယ္။ကာကြယ္ေဆးထိုးထားေပမယ့္ ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ဘီစီဂ်ီကာကြယ္ေဆးရဲ႕ တီဘီေရာဂါကာကြယ္ႏိုင္စြမ္းက ငါးဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္း(၅၀%)ပဲ ကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။သူရဲ႕ အဓိကအားသာခ်က္က အသက္ဆံုးရွံုးႏိုင္တဲ့ ျပင္းထန္တီဘီေရာဂါႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ တီဘီဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ(TB meningitis)ႏွင့္ ကိုယ္အဂါၤေပါင္းစံု တီဘီေရာဂါ(Disseminated TB) ေတြကို အဓိက ကာကြယ္ႏိုင္တာကိုေတြ႕ရ။အဲဒီေရာဂါႏွစ္မ်ိဳးကို ကာကြယ္ႏိုင္စြမ္းကေတာ့ ၇၅% ရွိတာကို ေလ့လာေတြ႕ရွိရတယ္။ဒါ့ေၾကာင့္ တီဘီေရာဂါကို ကမာၻေပၚကေပ်ာက္ကြယ္သြားဖို႔ဆိုရင္ ဒီထက္ေကာင္းတဲ့ ကာကြယ္ေဆးေတြေပၚေပါက္လာဖို႔လိုပါတယ္။အခုလက္ရွိအခ်ိန္မွာေတာ့ စမ္းသပ္ဆဲ တီဘီကာကြယ္ေဆး (၁၃)မ်ိဳးရွိပါတယ္။ေစ်းကြက္ထဲေရာက္လာဖို႔ကေတာ့ ဆယ္စုႏွစ္ တစ္ခု ႏွစ္ခုေတာ့ ထပ္မံေစာင့္ရဖို႔ ရွိေနပါတယ္။

တီဘီေရာဂါက အရွင္းေပ်ာက္ကင္းရဲ႕လား

ဒါလည္း ခဏခဏအေမးခံရတဲ့ ေမးခြန္းပါ။ရွင္းရွင္းလင္းလင္းေျဖရရင္ ၫႊန္ၾကားတဲ့ အတိုင္း တိတိက်က် ေသာက္ရင္ ရာႏႈန္းျပည့္နီးပါး(nearly 100%)ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ပါတယ္။အမွန္တကယ္ေရာဂါရွိရက္နဲ႔ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားတဲ့ အတိုင္း တိတိက်က်ေဆးမေသာက္ရင္လည္း အသက္ဆံုးရွံုးတဲ့အထိ ကေလးေတြထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။

တီဘီေဆးေသာက္ရင္ ဦးေႏွာက္ထိခိုက္ႏိုင္သလား

"ဆရာေရ အဲဒီေဆးေတြေျခာက္လေလာက္ေသာက္ၿပီးရင္ က်မကေလး ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တာ၊ဉာဏ္ထိုင္းတာတို႔မ်ား ျဖစ္သြားမလား"
က်ေနာ္အၿမဲတမ္းျပန္ေျပာမိတာကေတာ့
"အင္း..တီဘီေဆးေသာက္လို႔ ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တဲ့ ကေလး၊ဉာဏ္ထိုင္းသြားတဲ့ကေလးေတာ့ တစ္သက္ႏွင့္တစ္ကိုယ္ တစ္ခါမွ မေတြ႕ဖူးဘူးဗ်။ဒါေပမယ့္ တကယ္ေရာဂါျဖစ္ၿပီး မိဘေတြကေဆးမတိုက္လို႔ တီဘီဦးေႏွာက္ေရာင္ႏွင့္ တစ္သက္လံုး ဒုကၡိတျဖစ္၊စာသင္လို႔ေတာင္မရေတာ့တဲ့ ကေလးေတြေတာ့ မၾကာမၾကာေတြ႕ဖူးတယ္ဗ်"

တီဘီေဆးက အရမ္းျပင္းသလား၊ဆိုးက်ိဳးမ်ားသလား၊ကေလးကို အမ်ားႀကီးထိခိုက္ႏိုင္သလား

"ဆရာ တီဘီေဆးကအရမ္းျပင္းတယ္ဆို၊ဆိုးက်ိဳးေတြလည္း မ်ားတယ္ဆို၊က်မကေလးကို ထိခိုက္မွာစိုးရိမ္တယ္၊ျဖစ္ႏိုင္ရင္မတိုက္ခ်င္ဘူး ဆရာ"
က်ေနာ္ျပန္ရွင္းျပေလ့ရွိတာက
"ေဆးတိုင္းေဆးတိုင္းမွာ ဆိုးက်ိဳးကေတာ့ ရွိႏိုင္တာပဲ။ခင္ဗ်ားတို႔ ပဲႀကီးေလွာ္ဝါးသလို ေန႔တိုင္းေသာက္ေနတဲ့ ပါရာစီတေမာလိုေဆးေတာင္မွ ေသာက္တာမ်ားရင္ အစာအိမ္ေရာင္တာ၊အသည္းထိခိုက္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္ေသးတာပဲ။တီဘီေဆးမွာလည္း ဆိုးက်ိဳးေလးေတြေတာ့ရွိႏိုင္တာေပါ့။ေကာင္းက်ိဳးေတြႏွင့္ယွဥ္ၾကည့္ရင္ တီဘီေဆးေသာက္လို႔ ျဖစ္တဲ့ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြက မေျပာပေလာက္ပါဘူး။ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြအတြက္ ဘယ္လကၡဏာေတြေပၚလာရင္ ဘယ္လိုကုဆိုတဲ့ တိက်တဲ့ကုထံုးေတြ ရွိတဲ့အတြက္ အရမ္းစိုးရိမ္စရာေတာ့ မလိုပါဘူးဗ်ာ။ဆိုးက်ိဳးက တစ္ရာမွာတစ္ေယာက္ ေပၚခဲပါတယ္ဗ်ာ"။

ကေလးတီဘီက တစ္ေယာက္ကေန ေနာက္တစ္ေယာက္ကို ကူးစက္ႏိုင္သလား

ဒါလည္း မိဘတိုင္းသိခ်င္တဲ့ ေမးခြန္းပါ။လူႀကီးေတြမွာ တီဘီျဖစ္ရင္ေတာ့ တစ္ျခားသူေတြကို လြယ္လြယ္ကူကူနဲ႔ ကူးစက္ျပန္႔ပြားႏိုင္တာ လူတိုင္းနီးပါး သိၾကတယ္။ကေလးတီဘီကေရာ လူႀကီးတီဘီလို ကူးစက္လြယ္သလား။တိတိက်က်ေျဖရရင္
"ကူးႏိုင္တယ္ ဒါေပမယ့္ ရွားရွားပါးပါးပဲ"။ကူးစက္ခဲတယ္။မကူးႏိုင္ပါဘူးလို႔ ယတိျပတ္ေျပာမရဘူး။ကေလးတီဘီေတြက အျခားသူေတြဆီကို ကူးစက္ဖို႔ ဘာ့ေၾကာင့္ခဲရင္းတုန္းဆိုေတာ့ ကေလးေတြမွာ တီဘီျဖစ္ရင္ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္မွာရွိတဲ့ တီဘီပိုးအေရအတြက္က လူႀကီးေတြမွာေလာက္မမ်ားဘူး၊ေနာက္ၿပီးသူတို႔ရဲ႕' ေခ်ာင္းဆိုးအား'က ေပ်ာ့ေတာ့ အျခားသူကို ကူစက္ဖို႔ ရာႏႈန္းနည္းတယ္။ဒါေပမယ့္ ကေလးႀကီးေတြ(အသက္ ဆယ္ႏွစ္၊ဆယ့္တစ္ႏွစ္ အရြယ္)မွာ လူႀကီးပံုစံတီဘီ(adult type TB)ျဖစ္ရင္ေတာ့ အျခားသူေတြကို ကူးစက္ႏိုင္ႏႈန္းက လူႀကီးတီဘီမွာလိုပဲ အရမ္းမ်ားတယ္။
         
                                                                                                  ေဒါက္တာေက်ာ္စြာျမင့္
                                                                                       (ကေလးအထူးကု)

Posted via Blogaway