DHF ကဗ်ာေလးပါ

ေသြးလြန္တုတ္ေကြး ရာသီေရာက္လာလို႕ ကဗ်ာေလး ေရးၾကည့္မယ္

ေသြးလြန္တုတ္ေကြး

ကေလးမ်ားအတြက္ ေသမင္းတမန္
ေသြးလြန္တုတ္ေကြး ေရာဂါအမွန္
ေသြးလြန္တုတ္ေကြး ဘယ္ကစ
ျခင္က်ားကိုက္လို႕စ။
အျပင္းဖ်ားျပီး အနီစက္မ်ား
ေကာ္ဖီေရာင္အံျပီး ဝမ္းမည္းမည္းသြား
ေသြးလြန္တုတ္ေကြး လကၡဏာမ်ား
ေမာင္တို႕မယ္တို႕ စဥ္သတိထား။
ၾကိဳတင္ကာကြယ္ေရး ဘာလုပ္မလဲေမး
ဖုံးသုန္လဲစစ္ လုပ္စို႕ေလး။
အိမ္ကေလး ပတ္ခ်ာလည္
ခုတ္ထြင္ရွင္းလင္းမယ္ ။
ေန႕လည္ေန႕ခင္း အိတ္ျပန္ေတာ့
ျခင္ေထာင္းေလး ေထာင္မွာေပါ့ ။
ျခင္က်ားမ်ား မေအာင္းဖို႕ရာ
အိမ္တံခါးမ်ား ဖြင့္ထားမွာ။
ေမာင္တို႕မယ္တို႕ က်န္းမာဖို႕
ဝိုင္းဝန္းကာကြယ္စို႕။

      သန္းလင္းေအာင္ (HA)
      ခရိုင္ျပည္သူ႕က်န္းမာ
            ေညာင္ဦး

Posted via Blogaway

Syphilis Treatment

Syphilis Treatment ဆစ္ဖလစ္ ကုသနည္းမ်ား


ဆစ္ဖလစ္အတြက္ေဆးမ်ား
ပဌမအဆင့္၊ ဒုတိယအဆင့္၊ တတိယအေစာပိုင္းအဆင့္ ဆစ္ဖလစ္အတြက္ေဆးမ်ား
• Benzathine penicillin G 2.4 million units in a single IM injection တလံုးထဲထိုးပါ။ ဒါမွမဟုတ္ တပါတ္ ၁ လံုး၊ ၃ ပါတ္ထိုးပါ။ ဒါမွမဟုတ္ Procaine penicillin G 2-4 million units IM ၁ဝ-၁၄ ရက္ထိုးပါ။
• ပနယ္စလင္မဆတည့္ရင္ Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ေသာက္ပါ။ ဒါမွမဟုတ္ Tetracycline 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ေသာက္ပါ။ ဒါမွမဟုတ္ Erythromycin 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္ေသာက္ပါ။

ဦးေႏွာက္-အာရုံေၾကာ ဆစ္ဖလစ္ အတြက္ေဆးမ်ား
• Benzathine penicillin G 2.4 million units တပါတ္ ၁ လံုး၊ ၃ ပါတ္ထိုးပါ။ ဒါမွမဟုတ္
• Crystalline Penicillin G 3-4 million units IV 4 hourly x 10-14 days ဒါမွမဟုတ္
• Procaine penicillin 2.4 million units IM တေန႔ ၁ လံုးထိုးပါ။ ဒါ့အျပင္ Probenecid 500 mg ကို တေန႔ ၄ ခါေသာက္ပါ။ ၁ဝ-၁၄ ရက္ၾကာမယ္။ ဒါမွမဟုတ္
• Chloramphenicol 2 Gm daily x 30 days, Doxycycline 200 mg BD x 21 days and Ceftriaxone 1 Gm daily x 14 days

မွတ္ခ်က္။
• ဆစ္ဖလစ္ ပဌမ အဆင့္ရွိသူနဲ႔ ျပီးခဲ့တဲ့ ရက္ ၉ဝ အတြင္း လိင္ဆက္ဆံဘက္တိုင္း ဆစ္ဖလစ္ ရွိ-မရွိ စစ္ပါ။ လိုအပ္ရင္ ေဆးတျပိဳင္တည္း ကုသမႈခံယူပါ။
• ဆစ္ဖလစ္ ဒုတိယအဆင့္ ရွိသူနဲ႔ ျပီးခဲ့တဲ့ ၆ လအတြင္း လိင္ဆက္ဆံဘက္တိုင္း ဆစ္ဖလစ္ ရွိ-မရွိ စစ္ပါ။ လိုအပ္ရင္ ေဆးတျပိဳင္တည္း ကုသမႈခံယူပါ။
• ဆစ္ဖလစ္ ဆတိယအဆင့္ ရွိသူနဲ႔ ျပီးခဲ့တဲ့ ၁ ႏွစ္အတြင္း လိင္ဆက္ဆံဘက္တိုင္း ဆစ္ဖလစ္ ရွိ-မရွိ စစ္ပါ။ လိုအပ္ရင္ ေဆးတျပိဳင္တည္း ကုသမႈခံယူပါ။
• HIV + Syphilis တြဲေနရင္ ေနာက္ေဆးေတြလိုေသးတယ္။ (၂) ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြကို အထက္ကနည္းအတိုင္း ေပးရမယ္။

ဆစ္ဖလစ္အတြက္ ေဆးေရြးသံုးရျခင္း
• ဆစ္ဖလစ္ ေစာေစာပိုင္းအဆင့္ = Penicillin G တလံုးထဲ IM ထိုးပါ။ ပနယ္စလင္ မတည့္သူကို Doxycycline နဲ႔ Tetracycline ေပးပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနရင္ မေပးသင့္ပါ။ Ceftriaxone ကိုလဲ သံုးႏိုင္တယ္။
• ဆစ္ဖလစ္ ေနာက္ပိုင္းအဆင့္ = Neurosyphilis အာရံုေၾကာ-ဆစ္ဖလစ္၊ Penicillin IV အေၾကာေဆး ၁ဝ ရက္ ထိုးပါ။ ပနယ္စလင္ မတည့္သူကို Ceftriaxone ေပးပါ။ ဒါမွမဟုတ္ Penicillin G ကို တပါတ္တခါ ၃ ပါတ္ထိုးပါ။ မတည့္ရင္ Doxycycline ဒါမွမဟုတ္ Tetracycline သံုးပါ။

• ဆစ္ဖလစ္ ေစာေစာပိုင္းအဆင့္အတြက္ ၂ဝ၁ဝ သုေတသနတခုမွာ Azithromycin 2-g ပါးစပ္ကေန တခါတည္း ေပးတာဟာ 2.4-MU Penicillin G Benzathine 2.4-MU ထိုးတာနဲ႔ ယွဥ္ၾကည့္တယ္။ ထိေရာက္တယ္လို႔ ဆံုးျဖတ္တယ္။ လူနာမွာ HIV မရွိမွ ထိေရာက္မယ္။ ၆ လေနရင္ ေသြးထဲ ပိုးကင္း-မကင္းစစ္တာ ဒီကုသနည္း ၂ ခု မကြာပါ။
• Penicillin ပနယ္စလင္နဲ႔ မတည့္သူေတြအတြက္ = ဆစ္ဖလစ္ ပဌမအဆင့္ နဲ႔ ဒုတိယအဆင့္ေတြအတြက္ Tetracycline, Erythromycin နဲ႔ Ceftriaxone ေတြကို ေပးတယ္။ အရင္က Doxycycline နဲ႔ Tetracycline ေတြကိုသံုးေနခဲ့တယ္။ အခု ၂ဝ၁ဝ မွာ CDC guidelines အရ Ceftriaxone ၁ဝ-၁၄ ရက္ေပးတာ ဆစ္ဖလစ္ အေစာပိုင္းျဖစ္တာအတြက္ ထိေရာက္တာ ေတြ႔ရတယ္။
• CDC 2010 ရဲ႕ STD လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါ ေဆးလမ္းညႊန္မွာလဲ ထိေရာက္တယ္လို႔ ဆိုထားတယ္။ တခ်ိဳ႕ ေဆးယဥ္တာလဲေတြ႔ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပနယ္စလင္ နဲ႔ Doxycycline သံုးမျဖစ္မွသာ Azithromycin ကို ေပးသင့္တယ္။ လိင္တူဆက္ဆံသူေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေတြကိုေတာ့ Azithromycin မေပးသင့္ပါ။
ေဆးကုသမႈရဲ႕ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳး Jarisch-Herxheimer reaction ဆိုတာျဖစ္တတ္တယ္။ ေဆးေပးကာစ ၁ နာရီကေန တရက္အတြင္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ကိုယ္ပူမယ္၊ ေခါင္းကိုက္မယ္၊ ရင္ခုန္ျမန္မယ္။ ခ်မ္းမယ္၊ အနီျပင္ထြက္မယ္။ ၾကြက္သားေတြ နာမယ္။ Aspirin, NSAIDs အနာ-အကိုက္သက္သာေဆးေပးႏိုင္တယ္။ (အလာဂ်ီ) ျဖစ္ရင္ Benedryl ေပးႏိုင္တယ္။

Syphilis ဆစ္ဖလစ္ (ပနယ္စလင္မတည့္သူ)
Doxycycline (ေဒါက္ဆီဆိုက္ကလင္း) နဲ႔ Tetracycline (တက္ထရာဆိုက္ကလင္း) ေတြကို အရင္ကတည္းက သံုးေနတယ္။ Erythromycin (အရစ္သရိုမိုင္စင္) နဲ႔ ceftriaxone (ဆက္ဖ္ထရိုင္ယာဇုန္း) ေဆးေတြကိုလည္းသံုးႏိုင္တယ္။ Azithromycin (အဇစ္သရိုမိုင္စင္) ကိုလည္း ေလ့လာတယ္။ ၂ဝဝ၈ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ ထိေရာက္တယ္။ ၂ဝ၁ဝ မွာလည္း HIV လည္းမရွိသူ အဆင့္ (၁) ဆစ္ေလစ္ကို ထိေရာက္တာေတြ႔ရတယ္။ ေဆးေပးျပီးေနာက္ ၆ လမွာ ေသြးျပန္စစ္ေတာ့ အဓိကေဆးေတြေပးတာနဲ႔ မထူးတာေတြ႔ရတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေဆးယဥ္လာတာလည္း ေတြ႔လာရတယ္။ (ပနယ္စလင္) နဲ႔ (ေဒါက္ဆီဆိုက္ကလင္း) မရမွသာေပးသင့္တယ္။ ဒါေပမယ့္ (ေဂး) ေတြနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ဆစ္ဖလစ္ေတြမွာေတာ့ ဒီေဆးနဲ႔ မတိုးပါ။

အေစာပိုင္းအဆင့္ ဆစ္ဖလစ္
- Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။
- Tetracycline 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။
- Erythromycin (အရစ္သရိုမိုင္စင္) 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၁၄ ရက္။

ဆိုးတဲ့ ဆစ္ဖလစ္
- Doxycycline 100 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ၃ဝ ရက္။
- Tetracycline 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၃ဝ ရက္။
- Erythromycin 500 mg တေန႔ ၄ ၾကိမ္၊ ၃ဝ ရက္။



Dr. တင့္ေဆြ
၁၉-၂-၂ဝ၁၇

Posted via Blogaway

က်န္းမာေရးဦးစီးဌာန ရည္မွန္းခ်က္မ်ား

Posted via Blogaway

PCV

Pneumococcal Conjugate Vaccine(PCV)စတင္‌ထည္‌့သြင္‌းထိုးႏွံျခင္‌း
-------------------------------------------------------
- ‌ေဆးတစ္‌ပုလင္‌းတြင္‌က‌ေလး၂‌ေယာက္‌စာ       ပါဝင္‌သည္‌(2 doses Vial)
- အပူခ်ိန္‌ (+2 to +8°C)တြင္‌သို‌ေလွာင္‌ရမည္‌
- Freeze sensitive Vaccine ျဖစ္‌သည္‌
- ဖြင္‌့‌ေဖာက္‌ၿပီ၆နာရီၾကာၿပီး‌ေနာက္‌စြန္‌႔ပစ္‌ရမည္‌
- first visitလာတဲ့က‌ေလးကိုစတင္‌ထိုးရမည္‌
- IPVႏွင္‌့တစ္‌ဘက္‌တည္‌းညာ‌ေပါင္‌တြင္‌
ထိုးရမည္‌ IPVထိုး‌ေသာ‌ေနရာနွင္‌့လက္‌၂လံုးျခား
‌ေပါင္‌ရင္‌းဘက္‌တြင္‌ထိုးရမည္‌
- နာက်င္‌မႈအနည္‌းအမ်ားအလိုက္‌ IPV PCV Pentaအစဥ္‌အတိုင္‌းထိုးရမည္‌
- Waste stage 10%
- 80% Coverage
- Formula =target×waste stage×coverage×immunized time (eg.target 100= 100×1.1×0.8×3)

Posted via Blogaway

Intestinal Tuberculosis အူ (တီဘီ)

အူ (တီဘီ) ကိုလည္း အဆုပ္မွာျဖစ္ေစတဲ့ Mycobacterium tuberculosis ဗက္တီးရီယားကေနျဖစ္ေစတယ္။ အဆုပ္နဲ႔မတူတာက ဒီမွာျဖစ္ရင္ မသိမသာေလးပဲျဖစ္လာတယ္။ (တီဘီ) ဟာဦးေႏွာက္၊ ႏွလံုး၊ ေက်ာက္ကပ္ နဲ႔ အရိုးေတြမွာလဲ (တီဘီ) ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

အူသိမ္၊ အစာအိမ္၊ ေဘလံုး၊ ဝမ္းတြင္းဖံုးအလႊာ၊ ဝမ္းတြင္းတက္ေစ့၊ သရက္ရြက္ေတြမွာလည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ HIV အျဖစ္မ်ားရာကေတ တီဘီေရာဂါလည္း ေခါင္းေထာင္လာတယ္။

တျခားအစာလမ္းေရာဂါေတြနဲ႔ မွားတတ္တယ္။ ေရာဂါဟုတ္-မဟုတ္ လုပ္ရတာ ပိုခက္တယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ အာဖရိကနဲ႔ အာရွမွာ ျဖစ္တယ္။ ခုေနာက္ပိုင္းမွာ HIV/AIDS ေတြေၾကာင့္ ခ်မ္းသာတိုးတက္တဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာလဲ ပိုတိုးလာေနတယ္။ အဆုပ္မွာ ျဖစ္ေနရာကေန ေသြးနဲ႔ (လင့္ဖ္) ကတဆင့္ အူကိုေရာက္လာတာလည္းရွိတယ္။ အူမွာတိုက္ရိုက္လာျဖစ္တာက Bovine strain of mycobacterium tuberculosis ေခၚတဲ့ပိုးေၾကာင့္ျဖစ္လာတယ္။ တီဘီပိုးပါေနတာကို စားမိရာကေနလည္း ကူးစက္လာႏိုင္တယ္။ ႏြားနို႔ကို မက်ိဳခ်က္ဘဲ ေသာက္ရာကေန ျဖစ္တာအမ်ားဆံုးဘဲ။ ေသြးကလည္း ကူးလာႏိုင္တယ္။

အူတီဘီ ေရာဂါလကၡဏာေတြကို တခ်ိဳ႕ ဘာမွမခံစားရဘူး၊ တခ်ိဳ႕က ကိုယ္ပူ၊ ဝမ္းမမွန္၊ ဗိုက္ေအာင့္၊ ညေခြ်းထြက္၊ အစားအေသာက္ပ်က္၊ အားယုတ္၊ ပ်ိဳ႕ခ်င္၊ ေလထ-ေလတက္၊ အစာတခ်ိဳ႕ကို လက္သင့္မခံႏိုင္၊ စားျပီးရင္ ဗိုက္တင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ဆင္း။ ဒီေရာဂါလကၡဏာမ်ိဳးေတြက အူကင္ဆာနဲ႔ Malabsorption syndromes အစာကို မစုပ္ယူႏိုင္တဲ့ ေရာဂါေတြမွာလည္းရွိတယ္။

ဝမ္းသြားတာ အရင္လိုမဟုတ္တာကေန စသိႏိုင္တယ္။ ဝမ္းပ်က္တာ။ ဝမ္းခ်ဳပ္တာျဖစ္လို႔ေပးရမဲ့ ရိုးရိုးေဆးေတြနဲ႔ မသက္သာရင္ ဒါကိုသံသယရွိရတယ္။ နာတာရွည္ျဖစ္တယ္။ ျပန္ျဖစ္တာလဲရွိႏိုင္တယ္။ ဗိုက္ေအာင့္သလို နာေနမယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာအေပၚမူတည္ျပီး ဗိုက္ေနရာအမ်ိဳးမ်ိဳးမွာနာမယ္။ စားျပီးရင္ အစာမေက်သလိုေနမယ္။ စားရက္နဲ႔ ဝမလာဘူး။
ညေခြ်းထြက္တာ၊ ညေနခင္း ကိုယ္နဲနဲပူတာေတြ အူ (တီဘီ) မွာမေတြ႔ရတတ္ဘူး။ အားယုတ္ျပီး အာဟာရခ်ိဳ႕တဲ့လို႔ ေဆးလာကုမွ သိရတာလဲရွိတယ္။

Biopsy အသားစျဖတ္ယူစစ္ေဆးတာလုပ္မွသာေရာဂါမွန္းသိတယ္။ အႏုၾကည့္မွန္ဘီလူးနဲ႔ ၾကည့္တာသာမက ပိုးေမြးျမဴနည္းနဲ႔လဲ စမ္းႏိုင္တယ္။ အဆုပ္ (တီဘီ) လိုမ်ိဳး ပိုးကို တိုက္ရိုက္ၾကည့္တာနဲ႔ မတြ႔တတ္လို႔ လုပ္ရတာ ျဖစ္တယ္။ Complete blood count, ESR, X-ray, Tuberculosis antibody, Sputum for AFB, Ultrasound, Barium meal, MRI စစ္ေဆးနည္းေတြလဲ လုပ္ႏိုင္တယ္။

ေရာဂါေဗဒအရ (၃) စားခြဲထားတယ္။
၁။ Ulcerative form အူမွာအနာျဖစ္ေနသူ ၆ဝ% ရွိတယ္။ အနာအလ်ားကအူရဲ႕ အလ်ားကိုေဒါင့္မွန္က်ေနတဲ့ အနာဟာ Epithelial surface မွာျဖစ္ေနတယ္။
၂။ Hypertrophic form ထူထဲေနတဲ့အနာမ်ိဳးကို ၁ဝ% မွာေတြ႔ရတယ္။ အူနံရံထူေနမယ္။ အမာရြတ္လိုျဖစ္ေနမယ္။ မာေနမယ္။ ကင္ဆာနဲ႔ မွားတတ္တယ္။
၃။ Ulcerohypertrophic form အမ်ိဳးအစား (၁) နဲ႔ (၂) တြဲျဖစ္ေနတာမ်ိဳးကို ၃ဝ% မွာေတြ႔ရတယ္။

အမ်ားဆံုးသံုးတဲ့ေဆးေတြကေတာ့ Isoniazid, Rifampin, Ethambutol နဲ႔ Pyrazinamide ေတြျဖစ္တယ္။ ေဆးေပးတာကို ၆ လအထိေပးတတ္တယ္။ ေပ်ာက္တယ္။ တခ်ိဳ႕ကိုေတာ့ ၁၂-၁၈ လအထိေပးရတယ္။

ေဆးေတြရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြလဲ ခံစားလာရႏိုင္တယ္။ ဥပမာေျခေထာက္ေတြ ပူေလာင္သလိုခံစားရရင္ Isoniazid ေၾကာင့္ျဖစ္လာတာမို႔ ဗီတာမင္ ဘီ-၆ လိုေနျပီ။ မစားခ်င္မေသာက္ခ်င္ျဖစ္တာ၊ အသားဝါတာ၊ မ်က္စိၾကည့္မေကာင္းတာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ေဆးကို မျဖတ္လိုက္ပါနဲ႔။ ေဆးဝါးေတြကိုသာမက အစာအာဟာရ မွ်တလံုေလာက္ေအာင္ စားဘို႔လဲ လိုတယ္။ ကိုယ္လက္ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ေပးပါ။ ေဆးလိပ္ျဖတ္ပါ။ သူမ်ားကို လြယ္လြယ္နဲ႔မကူးစက္ပါ။ တကိုယ္ေရ သန္႔ရွင္းေရးလုပ္ရင္ မိသားစုအတြင္း မကူးစက္ႏိုင္ပါ။ ေခ်ာင္းဆိုးလို႔လည္း သူမ်ားကိုမကူးစက္ပါ။

ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ႏိုင္တာေတြက ေသြးယိုမယ္။ အူေပါက္သြားမယ္။ ေရဖ်င္းစြဲလာႏိုင္တယ္။ အစာလမ္းပိတ္တာ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ အန္တာမ်ားရင္ ဓါတ္ဆားအခ်ိဳးအဆ မမွ်တာျဖစ္လာမယ္။ အူေပါက္တာ၊ အစာလမ္းပိတ္တာ ျဖစ္ရင္ေတာ့ ခြဲစိတ္ေပးရတယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ



Posted via Blogaway

တီဘီေရာဂါ ဟုတ္မဟုတ္ Gxpert ျဖင့္ စစ္ေဆးေပးျခင္း

TB ေရာဂါရွိမရွိစစ္ေဆးျခင္း

Gene Xpert
(၁)တစ္ေန႕ကို (၁၀)ေယာက္ေလာက္ပဲစစ္ႏိုင္တယ္
(၂)ပိုးရွိမရွိေျပာႏိုင္တယ္
(၃)ပိုးရွိလွ်င္ေဆးယဥ္ပါးမႈရွိမရွိေျပာႏိုင္တယ္
(၄)သလိပ္1CC မွာပိုးအေကာင္ေရ (၁၀၀)ေလာက္ရွိရင္ကို (+)ျပႏိုင္တယ္
(၅)၂နာရီအတြင္းအေျဖထြက္ႏိုင္တယ္
(၆)Gene X pert စစ္ရန္
-R.R လူနာတိုင္း(Relapse, Treatment After Default, Treatment After Lost To Followup
-Failure
-Follow-up (+) ေသာလူနာတိုင္း
-MDR Contact လူနာ
-HIV (+)လူနာ
-Initial Regimen Failure
-Retreatment Regimen Failure

Gene X Pert Results
N = တီဘီပိုးမေတြ႔ျခင္း
I = တီဘီပိုးေတြ႔ရွိမႈ မေသခ်ာျခင္း
T = တီဘီပိုးေတြ႔ျခင္း
RR = Rifampicin ေဆးယဥ္ပါးျခင္း
TI = တီဘီပိုးေတြ႔ရွိျပီ RR မေသခ်ာ

MDR-TB
MDR-TB (၂)မ်ိဳး
(၁)Primary MDR-TB (Initial Resistance)တီဘီေဆးေသာက္သံုးခဲ့ျခင္းမရွိဘဲ ယဥ္းပါးေနျခင္း
(၂)Secondary MDR-TB(Acquired Resistance)ေဆးကုသစဥ္၊ေဆးေသာက္ျပီး ယဥ္ပါးျခင္း

MDR-TB ျဖစ္ရျခင္းအေၾကာင္းရင္း
(၁)ေဆးကုသရမည့္ အခ်ိန္ကာလ ျပည့္သည္ထိ ကုသမႈမခံယူျခင္း
(၂)အာနိသင္မျပည့္ဝေသာ ေဆးမ်ားကို အသံုးျပဳျခင္း
(၃)ညႊန္ၾကားထားသည့္အတိုင္းေဆးမ်ားကို မွန္မွန္ကန္ကန္မေသာက္ျခင္း
(၄)ေဆးမ်ားခ်န္၍ေသာက္ျခင္း/ေရြးခ်ယ္ေသာက္ျခင္း
(၅)မွားယြင္းေသာေဆးကုထံုးႏွင့္ ကုသျခင္း

တီဘီေရာဂါကုသေနသူမ်ား၏ ၂၀% မွာ MDR-TB ျဖစ္ျပီး ၂% မွာ XDR-TB ျဖစ္ေနၾကသည္။

MDR-TB ကို ကုသရာတြင္ အသံုးျပဳသည့္ေဆးဝါးမ်ား
(1)Injection Amikacin
(2)Levofloxacin
(3)Ethionamide
(4)Pyrazinamide
(5)Para amino salicylic acid (or)sodium
ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အသံုးျပဳေသာ စံကူထံုး မွာ
6 Amk + Lfx + Eto + Cs + Z / 14 Lfx + Eto + Cs + Z

MDR-TB ကုသေပးႏိုင္သည့္ နည္းလမ္းမ်ား
(၁) ေဆးရံုတက္ေရာက္ကုသျခင္း (Hospitalization)
(၂) ေဆးခန္းသို႔ေန႔စဥ္သြားေရာက္ကုသျခင္း (Clinic- based Treatment)
(၃) အိမ္တိုင္ယာေရာက္ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ကုသျခင္း (Community- based Care)

TB ေဆးကုသမႈရလာဒ္မ်ား (Treatment Outcomes)
Cured
Completed
Died
Treatment Failure
Loss to follow up
Transfer out / Not Evaluated

Infection Control Of MDR-TB (3)မ်ိဳး
(၁)အုပ္ခ်ဳပ္ေရးနည္းလမ္းျဖင့္ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း(Administrative Control)
(၂)ပတ္ဝန္းက်င္ေလထုမွ ကူးစက္ျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း( Environmental Control)
(၃)အသက္လမ္းေၾကာင္းမွတစ္ဆင့္ ကူးစက္ျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း( Personal Protection)

PPM DOTS ( Public Private Mixed) မိတ္ဖြဲ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ျခင္း
3PPM DOTS
(1)Public Private Mixed DOTS
(2)Public Public Mixed DOTS
(3)Private Private Mixed DOTS
Credit

Posted via Blogaway

ကေလးတီဘီ အေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

"ကေလးတီဘီအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ"

ဘဝက ျပဇာတ္တစ္ပုဒ္တဲ့။က်ေနာ္က ဘယ္ေနရာက ကျပေနသလဲ။ကံေကာင္းစြာ ဆရာဝန္တစ္ေယာက္အျဖစ္ ကျပခြင့္ရတယ္။ပိုၿပီးထူးကဲစြာ ကေလးအထူးကုဆရာဝန္တစ္ေယာက္ အျဖစ္ ျဖတ္သန္းခြင့္ရခဲ့တယ္။ရေနဆဲ။ျပဇာတ္တစ္ပုဒ္ကို အလွပဆံုး ကျပခြင့္ရခ်င္တယ္။ဘဝကို တာဝန္ေက်ေက်၊ေနာက္ေက်ာလံုလံု ဆက္လက္ျဖတ္သန္းခ်င္တယ္။ေဆးကုသျခင္းအျပင္ ျပည္သူလူထုကို အခုထက္က်န္းမာေရးေရခ်ိန္ျမင့္ေစခ်င္တယ္။ဆိုေတာ့ကား က်ေနာ္သိထားတာေတြထဲက အသိပညာတစ္ခ်ိဳ႕ကို ေဝမွ်ပါရေစ။ဘဝရဲ႕ အေတြ႕အၾကံဳေတြ၊ေဆးပညာအသိေတြေပါ့။တစ္နည္းအားျဖင့္ေတာ့ က်ေနာ့ဘဝရဲ႕ ျဗဳတ္စဗ်င္းေတာင္းေလးေတြေပါ့ဗ်ာ။
ဒီတစ္ခါ ေျပာျပခ်င္တဲ့ ျဗဳတ္စဗ်င္းေတာင္းေတြထဲက တစ္ခုကေတာ့ ကေလး တီဘီေရာဂါအေၾကာင္းပါ။ဒီေရာဂါက ေၾကာက္ဖို႔ေကာင္းသလို သိသင့္သိထိုက္တာေတြက မ်ားမွမ်ား။ကေလးတစ္ေယာက္တီဘီေရာဂါရွိလို႔ တီဘီေဆးေသာက္ခိုင္းၿပီဆို တစ္ခ်ိဳ႕ေသာကေလးမိဘေတြ တီေကာင္ဆားပက္လိုက္သလို တြန္႔တြန္႔လူးသြားတတ္။တစ္ခ်ိဳ႕ မိဘမ်ား အေၾကာက္အကန္ျငင္းတတ္။က်ေနာ့္ကိုလည္း တီဘီႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ေမးခြန္းေတြ တရစပ္ေမးျမန္တတ္ၾကတယ္။ဆရာဝန္ၫြန္ၾကားခ်က္ကို တသေဝမတိန္း လိုက္နာတဲ့ ကေလးမိဘေတြလည္း ဒု ႏွင့္ေဒး။တီဘီႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ကေလးမိဘေတြ ခဏခဏေမးျမန္းတတ္တဲ့ ေမးခြန္းအခ်ိဳ႕ႏွင့္ လူတိုင္းသိသင့္သိထိုက္တဲ့ အခ်က္အခ်ိဳ႕ကို မွ်ေဝပါရေစ။

တီဘီေရာဂါဆိုတာ ဘာလဲ

တီဘီေရာဂါဆိုတာ ဘက္တီးရီးယားတစ္မ်ိဳး(Mycobacterium Tuberculosis) ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါ တစ္မ်ိဳးပါ။အဆုပ္မွာ အျဖစ္မ်ား။ဒါေပမယ့္ အူတီဘီ၊တီဘီ ဦးေႏွာက္ေရာင္၊ေက်ာက္ကပ္တီဘီ၊အ႐ိုးတီဘီ စသျဖင့္ ကိုယ္ခႏၶာ အႏွံ ့အျပားမွာလည္း ျဖစ္ပြားတတ္။

အျဖစ္မ်ားသလား၊ေၾကာက္စရာေကာင္းလား

အျဖစ္မ်ားသလားဆိုေတာ့ ျဖစ္မွျဖစ္၊ေပါမွေပါလို႔ ဆိုရမယ္။ကမာၻက်န္းမာေရးအဖြဲ႕ႀကီးရဲ႕ ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ၂၀၁၅ တစ္ႏွစ္ထဲမွာကိုပဲ ကမာၻေပၚမွာ တီဘီေရာဂါသည္အသစ္လူနာေပါင္း(အေဟာင္းမပါဘူးေနာ္) ဆယ္သန္းခြဲ ရွိသတဲ့။အဲဒီလူနာေတြထဲက တစ္ဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္တဲ့ လူနာသစ္တစ္သန္းေလာက္က ကေလးတီဘီေတြျဖစ္ေနတာ ေတြ႕ရ။ျမန္မာျပည္မွာေရာ တီဘီေရာဂါ အျဖစ္မ်ားလား။ဟုတ္ကဲ့ မ်ားမွမ်ား။အာဆီယံမွာ တီဘီေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈ ဒုတိယအျမင့္ဆံုး ႏိုင္ငံက က်ေနာ္တို႔ႏိုင္ငံပါ။ျဖစ္ပြားမႈ မ်ားသလို ေၾကာက္စရာလည္း ေကာင္းလွတယ္။ဘာေၾကာင့္လဲ။တိုတိုႏွင့္လိုရင္းေျဖရရင္ ေသတတ္လို႔ပါ။၂၀၁၅ တစ္ႏွစ္တည္းမွာကိုပဲ တစ္ကမာၻလံုးမွာ တီဘီႏွင့္ဆက္ႏြယ္ေသဆံုးသူေပါင္း ႏွစ္သန္း ရွိတာေတြ႕ရ။ဘယ္ေလာက္ေတာင္ေၾကာက္စရာေကာင္းလဲ ဆိုရင္ တီဘီေရာဂါရွိတာေသခ်ာၿပီး ကုသမႈမခံယူရင္ လူဆယ္ေယာက္မွာ ခုႏွစ္ေယာက္က ဆယ္ႏွစ္အတြင္း တီဘီေရာဂါႏွင့္ပဲ အသက္ဆံုးရံႈးႏိုင္တာ ေတြ႕ရွိရေၾကာင္း ၂၀၁၆ ကမာၻလံုးဆိုင္ရာ တီဘီ အစီရင္ခံစာမွာ ေရးသားထားတယ္။ဆိုေတာ့ ေသေသခ်ာခ်ာကုသမႈ ခံယူသင့္တဲ့ ေရာဂါဆိုတာ အေသအခ်ာပါ။

တီဘီကာကြယ္ေဆး မရွိဘူးလား

ရွိတယ္။ႏိုင္ငံေတာ္က အခမဲ့ ထိုးေပးတယ္။ဘီစီဂ်ီ(BCG)လို႔ ေခၚတယ္။ေမြးကင္းစ မွာထိုးႏိုင္ရင္ အေကာင္းဆံုး။ေမြးကင္းစမွာ မထိုးျဖစ္ခဲ့ရင္ေတာ့ ႏွစ္လအရြယ္မွာ ထိုးေပးေလ့ရွိတယ္။တစ္ႀကိမ္ထိုးရင္ လံုေလာက္တယ္။ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ထိုးဖို႔ မလိုဘူး။ထိုးၿပီးရင္ ထိုးတဲ့ေနရာမွာ အနာေသးေသးေလး ျဖစ္တတ္တယ္။တစ္သက္လံုး အမာရြတ္ေသးေသးက်န္မယ္။အခ်ိဳ႕ကေလးေတြမွာ ေဆးထိုးေပမယ့္ အမာရြတ္ မက်န္ခဲ့တာလည္း ရွိႏိုင္တယ္။အမာရြတ္က်န္ျခင္း မက်န္ျခင္းက ကာကြယ္ေဆး ေအာင္ျခင္း မေအာင္ျခင္းႏွင့္ မသက္ဆိုင္ဘူး။ဒါေပမယ့္ အမာရြတ္ရွိေနရင္ေတာ့ တီဘီကာကြယ္ေဆးထိုးၿပီးေၾကာင္း ေသခ်ာေစတာေပါ့။ေဆးထိုးၿပီရင္ သံုးလကေန ေျခာက္လေလာက္အတြင္း အမာရြတ္ျဖစ္လာေစတယ္။တစ္ခ်ိဳ႕ေသာ မိဘေတြက အမာရြတ္မေပၚရင္ ေဆးေအာင္မေအာင္ စိတ္ပူၿပီး ကာကြယ္ေဆးျပန္ထိုးဖို႔ လိုအပ္သလားလို႔ ေမးတတ္တယ္။ဒါႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး က်ေနာ္တို႔ႏိုင္ငံမွာေတာ့ ေဆးျပန္ထိုးမထိုး ျပတ္ျပတ္သားသား ေရးသားၫႊန္ၾကားထားတာ မရွိဘူး(က်ေနာ္မသိတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္)။အိမ္နီးခ်င္း အိႏၵိယႏိုင္ငံမွာေတာ့ တီဘီကာကြယ္ေဆးထိုးၿပီး
ေျခာက္လၾကာတဲ့ထိ အမာရြတ္မေပၚခဲ့ရင္ (Tuberculin skin test)ဆိုတဲ့ စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈတစ္ခုလုပ္ၾကည့္တယ္။အဲဒီစစ္ေဆးမႈမွာ (negative) အေျဖထြက္ရင္ေတာ့ တီဘီကာကြယ္ေဆး ေနာက္တစ္ႀကိမ္ထပ္ထိုးေစတယ္။

ကာကြယ္ေဆးထိုးထားေပမယ့္ ေရာဂါကျဖစ္တာပဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲ

ကေလးေဆးခန္းမွာပဲျဖစ္ျဖစ္၊ကေလးေဆးရံုမွာပဲျဖစ္ျဖစ္ မၾကာမၾကာ အေမးခံရတဲ့ ေမးခြန္းေလးပါ။ကေလးတစ္ေယာက္ကို စမ္းသပ္စစ္ေဆးတာေတြ အားလံုးၿပီးလို႔ တီဘီေဆးေျခာက္လေသာက္ရမယ္လို႔ ရွင္းျပခ်ိန္ေတြမွာ ကေလးမိဘေတြက ေမးလာတတ္တယ္၊"ဆရာ က်ေနာ့္သားက ေမြးကင္းစကတည္းက တီဘီကာကြယ္ေဆး ထိုးထားတယ္၊သူ႔ဘယ္ဖက္လက္ေမာင္းမွာလည္း ေဆးေအာင္တဲ့ အမွတ္အသား အမာရြတ္လည္းရွိရက္သားနဲ႔ အခုက်ေနာ့္ကေလးက ဘာလို႔တီဘီျဖစ္ရတာလဲ"။
ဒီေမးခြန္းကို ေျဖရမယ္ဆိုရင္ အခု တစ္ကမာၻလံုးအသံုးျပဳေနတဲ့ ဘီစီဂ်ီလို႔ေခၚတဲ့ တီဘီကာကြယ္ေဆးဟာ တစ္ျခားေရာဂါေတြမွာ အသံုးျပဳေနတဲ့ကာကြယ္ေဆးေတြထက္ စြမ္းေဆာင္ရည္ နိမ့္လြန္းပါတယ္။ကာကြယ္ေဆးထိုးထားေပမယ့္ ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ဘီစီဂ်ီကာကြယ္ေဆးရဲ႕ တီဘီေရာဂါကာကြယ္ႏိုင္စြမ္းက ငါးဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္း(၅၀%)ပဲ ကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။သူရဲ႕ အဓိကအားသာခ်က္က အသက္ဆံုးရွံုးႏိုင္တဲ့ ျပင္းထန္တီဘီေရာဂါႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ တီဘီဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ(TB meningitis)ႏွင့္ ကိုယ္အဂါၤေပါင္းစံု တီဘီေရာဂါ(Disseminated TB) ေတြကို အဓိက ကာကြယ္ႏိုင္တာကိုေတြ႕ရ။အဲဒီေရာဂါႏွစ္မ်ိဳးကို ကာကြယ္ႏိုင္စြမ္းကေတာ့ ၇၅% ရွိတာကို ေလ့လာေတြ႕ရွိရတယ္။ဒါ့ေၾကာင့္ တီဘီေရာဂါကို ကမာၻေပၚကေပ်ာက္ကြယ္သြားဖို႔ဆိုရင္ ဒီထက္ေကာင္းတဲ့ ကာကြယ္ေဆးေတြေပၚေပါက္လာဖို႔လိုပါတယ္။အခုလက္ရွိအခ်ိန္မွာေတာ့ စမ္းသပ္ဆဲ တီဘီကာကြယ္ေဆး (၁၃)မ်ိဳးရွိပါတယ္။ေစ်းကြက္ထဲေရာက္လာဖို႔ကေတာ့ ဆယ္စုႏွစ္ တစ္ခု ႏွစ္ခုေတာ့ ထပ္မံေစာင့္ရဖို႔ ရွိေနပါတယ္။

တီဘီေရာဂါက အရွင္းေပ်ာက္ကင္းရဲ႕လား

ဒါလည္း ခဏခဏအေမးခံရတဲ့ ေမးခြန္းပါ။ရွင္းရွင္းလင္းလင္းေျဖရရင္ ၫႊန္ၾကားတဲ့ အတိုင္း တိတိက်က် ေသာက္ရင္ ရာႏႈန္းျပည့္နီးပါး(nearly 100%)ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ပါတယ္။အမွန္တကယ္ေရာဂါရွိရက္နဲ႔ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားတဲ့ အတိုင္း တိတိက်က်ေဆးမေသာက္ရင္လည္း အသက္ဆံုးရွံုးတဲ့အထိ ကေလးေတြထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။

တီဘီေဆးေသာက္ရင္ ဦးေႏွာက္ထိခိုက္ႏိုင္သလား

"ဆရာေရ အဲဒီေဆးေတြေျခာက္လေလာက္ေသာက္ၿပီးရင္ က်မကေလး ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တာ၊ဉာဏ္ထိုင္းတာတို႔မ်ား ျဖစ္သြားမလား"
က်ေနာ္အၿမဲတမ္းျပန္ေျပာမိတာကေတာ့
"အင္း..တီဘီေဆးေသာက္လို႔ ဦးေႏွာက္ထိခိုက္တဲ့ ကေလး၊ဉာဏ္ထိုင္းသြားတဲ့ကေလးေတာ့ တစ္သက္ႏွင့္တစ္ကိုယ္ တစ္ခါမွ မေတြ႕ဖူးဘူးဗ်။ဒါေပမယ့္ တကယ္ေရာဂါျဖစ္ၿပီး မိဘေတြကေဆးမတိုက္လို႔ တီဘီဦးေႏွာက္ေရာင္ႏွင့္ တစ္သက္လံုး ဒုကၡိတျဖစ္၊စာသင္လို႔ေတာင္မရေတာ့တဲ့ ကေလးေတြေတာ့ မၾကာမၾကာေတြ႕ဖူးတယ္ဗ်"

တီဘီေဆးက အရမ္းျပင္းသလား၊ဆိုးက်ိဳးမ်ားသလား၊ကေလးကို အမ်ားႀကီးထိခိုက္ႏိုင္သလား

"ဆရာ တီဘီေဆးကအရမ္းျပင္းတယ္ဆို၊ဆိုးက်ိဳးေတြလည္း မ်ားတယ္ဆို၊က်မကေလးကို ထိခိုက္မွာစိုးရိမ္တယ္၊ျဖစ္ႏိုင္ရင္မတိုက္ခ်င္ဘူး ဆရာ"
က်ေနာ္ျပန္ရွင္းျပေလ့ရွိတာက
"ေဆးတိုင္းေဆးတိုင္းမွာ ဆိုးက်ိဳးကေတာ့ ရွိႏိုင္တာပဲ။ခင္ဗ်ားတို႔ ပဲႀကီးေလွာ္ဝါးသလို ေန႔တိုင္းေသာက္ေနတဲ့ ပါရာစီတေမာလိုေဆးေတာင္မွ ေသာက္တာမ်ားရင္ အစာအိမ္ေရာင္တာ၊အသည္းထိခိုက္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္ေသးတာပဲ။တီဘီေဆးမွာလည္း ဆိုးက်ိဳးေလးေတြေတာ့ရွိႏိုင္တာေပါ့။ေကာင္းက်ိဳးေတြႏွင့္ယွဥ္ၾကည့္ရင္ တီဘီေဆးေသာက္လို႔ ျဖစ္တဲ့ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြက မေျပာပေလာက္ပါဘူး။ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြအတြက္ ဘယ္လကၡဏာေတြေပၚလာရင္ ဘယ္လိုကုဆိုတဲ့ တိက်တဲ့ကုထံုးေတြ ရွိတဲ့အတြက္ အရမ္းစိုးရိမ္စရာေတာ့ မလိုပါဘူးဗ်ာ။ဆိုးက်ိဳးက တစ္ရာမွာတစ္ေယာက္ ေပၚခဲပါတယ္ဗ်ာ"။

ကေလးတီဘီက တစ္ေယာက္ကေန ေနာက္တစ္ေယာက္ကို ကူးစက္ႏိုင္သလား

ဒါလည္း မိဘတိုင္းသိခ်င္တဲ့ ေမးခြန္းပါ။လူႀကီးေတြမွာ တီဘီျဖစ္ရင္ေတာ့ တစ္ျခားသူေတြကို လြယ္လြယ္ကူကူနဲ႔ ကူးစက္ျပန္႔ပြားႏိုင္တာ လူတိုင္းနီးပါး သိၾကတယ္။ကေလးတီဘီကေရာ လူႀကီးတီဘီလို ကူးစက္လြယ္သလား။တိတိက်က်ေျဖရရင္
"ကူးႏိုင္တယ္ ဒါေပမယ့္ ရွားရွားပါးပါးပဲ"။ကူးစက္ခဲတယ္။မကူးႏိုင္ပါဘူးလို႔ ယတိျပတ္ေျပာမရဘူး။ကေလးတီဘီေတြက အျခားသူေတြဆီကို ကူးစက္ဖို႔ ဘာ့ေၾကာင့္ခဲရင္းတုန္းဆိုေတာ့ ကေလးေတြမွာ တီဘီျဖစ္ရင္ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္မွာရွိတဲ့ တီဘီပိုးအေရအတြက္က လူႀကီးေတြမွာေလာက္မမ်ားဘူး၊ေနာက္ၿပီးသူတို႔ရဲ႕' ေခ်ာင္းဆိုးအား'က ေပ်ာ့ေတာ့ အျခားသူကို ကူစက္ဖို႔ ရာႏႈန္းနည္းတယ္။ဒါေပမယ့္ ကေလးႀကီးေတြ(အသက္ ဆယ္ႏွစ္၊ဆယ့္တစ္ႏွစ္ အရြယ္)မွာ လူႀကီးပံုစံတီဘီ(adult type TB)ျဖစ္ရင္ေတာ့ အျခားသူေတြကို ကူးစက္ႏိုင္ႏႈန္းက လူႀကီးတီဘီမွာလိုပဲ အရမ္းမ်ားတယ္။
         
                                                                                                  ေဒါက္တာေက်ာ္စြာျမင့္
                                                                                       (ကေလးအထူးကု)

Posted via Blogaway