၆ လေအာက္ကေလးကို မိခင္ႏို႔တစ္မ်ိဳးသာ တိုက္ပါ
**********************************
၆ လေအာက္ကေလး ေရမတိုက္နဲ႔ ေျပာျခင္းသည္ ကေလးကို ေရငတ္ထားျခင္းမဟုတ္ပါ။ မိခင္ႏို႔(သို႔) ႏို႔ ဗူး formula မွ ေပးေသာေရႏွင့္ လံုေလာက္ၿပီဟု ေျပာျခင္းျဖစ္ပါသည္။
လူႀကီးတိုက္ေသာ ေရပို ကို မဖြံၿဖိဳးေသးေသာ ကေလး၏ ေက်ာက္ကပ္က မစြန္႔ႏိုင္ေသာအခါ ကိုယ္ခႏၶာတြင္း ေရႏွင့္ဆားမမွ်ဘဲ ေရပိုက ဦးေႏွာက္ထဲ ေရာက္သြားပါသည္။ ေရ"ပို" ပမာဏေပၚမူတည္၍ ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားကို ကေလးခံစားရႏိုင္ပါသည္။
(၁) မ်က္ႏွာေဖာေရာင္ျခင္း
(၂) ဦးေႏွာက္ေလးလံထိုင္းမွိုင္း၍ ခါတိုင္းထက္ အိပ္ငိုက္ျခင္း
(၃) ဦးေႏွာက္ ေရာင္ပြ၍ အလြန္အကၽြံငိုျခင္း
(၄) ႂကြက္သားမ်ား ပံုမမွန္လႈပ္ရွားျခင္း/ ႂကြက္တက္ျခင္း
(၅) အန္ျခင္း
(၆) အျခားအေၾကာင္းမရွိဘဲ တက္ျခင္း
(၇) အႀကိမ္ႀကိမ္တက္ၿပီး ေသဆံုးျခင္း
(၈) မေသေသာ္လည္း ဉာဏ္ရည္ နိမ့္က်ျခင္း၊ နားေလးျခင္း၊ လမ္းေလွ်ာက္ႏိုင္ေသာႂကြက္သားမ်ား ရာသက္ပန္ပ်က္စီးသြားျခင္းတို႔ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။
ေမြးကင္းစႏွင့္ ၆ လေအာက္ကေလးကို ေရ"ပို" တိုက္မိျခင္းသည္ မသိနားမလည္၍လည္းျဖစ္ႏိုင္သည္။ ေငြေၾကး အခက္အခဲႀကီးလြန္း၍ ႏို႔မႈန္႔ေဖ်ာ္ရာတြင္ ေရပိုထည့္ျခင္းလည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ႏို႔မႈန္႔ေဖ်ာ္ရာတြင္ တခါတရံ မေတာ္တဆမွားယြင္းျခင္းလည္းျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။
မည္သို႔အေၾကာင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေစ ဤစာဖတ္ၿပီးလွ်င္ ေမြးစကေလးကို ေရတိုက္လိုသူမိဘဘိုးဘြားမ်ား နားလည္မႈရရွိသြားေစရန္ ေမွ်ာ္လင့္ပါသည္။
#ေနေနမိုးေဆြ (Child Health Myanmar)
Photo Credit to Google
#naynaymoeswe
Monday, July 10, 2017
မိခင္နိဳ႕
Beri Beri
တစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလးႏွင့္ Beri Beri
••••••••••••••••••••••••••••••
(၁) အေရးႀကီးသည္။
••••••••••••••••••••••••••••
ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ တစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလး ေသဆံုးျခင္း၏ အလြန္အေရးႀကီးေသာ အေၾကာင္းရင္း တစ္ခုျဖစ္သည္။ ဝမ္းနည္းစရာေကာင္းသည္က အျခားႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ဤျပႆနာ မရွိသေလာက္နည္းၿပီး မီးေနသည္ အစားေရွာင္လြန္းေသာ ႐ိုးရာဓေလ့ရွိသည့္ ျမန္မာျပည္တြင္ အျဖစ္မ်ားေနျခင္းျဖစ္သည္။
(၂) ဘာေရာဂါလဲ။
••••••••••••••••••••••••••••
"ႏို႔တိုက္မိခင္" အစားေရွာင္လြန္း၍ ဗိုက္တာမင္ ဘီဝမ္းက ႏို႔ရည္ထဲတြင္ ခ်ိဳ႕တဲ့ၿပီး ကေလးက ဗိုက္တာမင္ဘီဝမ္းမရေသာ ေရာဂါျဖစ္သည္။
(၃) ဗိုက္တာမင္ ဘီဝမ္း၏ တာဝန္
••••••••••••••••••••••••••••
ဗိုက္တာမင္ ဘီဝမ္းက ကေလးအသက္ရွင္ဖို႔ မရွိမျဖစ္လိုသည္။ စို႔လိုက္ေသာ ႏို႔ရည္မွ ကစီဓာတ္ကို အားအင္အျဖစ္ေျပာင္းေပးသည္။ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အာရံုေၾကာမ်ား ပံုမွန္အလုပ္လုပ္ဖို႔လိုအပ္သည္။
(၄) မိခင္ႏို႔မွ ဗိုက္တာမင္ဘီဝမ္းမရျခင္း
••••••••••••••••••••••••••••
ဘီဝမ္းခ်ိဳ႕တဲ့ၿပီး အေစာဆံုး ၁လအတြင္း ေရာဂါ လကၡဏာစတင္သည္။ ေရာဂါလကၡဏာစျပသည္ႏွင့္ ဗိုက္တာမင္ဘီဝမ္းကို အခ်ိန္မီ ထိုးေပးလွ်င္၊ တိုက္ေကၽြးလွ်င္ ကေလးအသက္ကယ္ႏိုင္သည္။
အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ကုသမႈမခံယူႏိုင္၍၊ ကုသမႈယူရေကာင္းမွန္းမသိ၍ ျမန္မာႏိုင္ငံမွ ၃-၄ လ အရြယ္ ကေလးငယ္မ်ား ေျမာက္ျမားစြာ ေသဆံုးခဲ့သည္။ ေသဆံုးေနဆဲျဖစ္သည္။
(၅) ကေလး၏ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
••••••••••••••••••••••••••••
(က) ၁ လမွ ၃ လ အရြယ္
-----------------------
-ႏွလံုးထိခိုက္၍ ေသြးလွည့္ပတ္မႈ ခ်ိဳ႕ယြင္းၿပီး တကိုယ္လံုး ေဖာေရာင္ျခင္း
-အသည္းႀကီး၍ ဗိုက္ပူလာျခင္း
-အသက္ရႉ အလြန္ ျမန္လြန္းျခင္း
-ျပာႏွမ္းလာျခင္း
*မကုလွ်င္ ၂နာရီမွ ၄နာရီအတြင္း ေသဆံုးသည္။
(ခ) ၄ လမွ ၆ လ အရြယ္
-----------------------
-ႏို႔မစို႔ႏိုင္သည္အထိ အားအင္နည္းျခင္း
-အဆက္မျပတ္ ညည္းျငဴငိုၿပီးေနာက္ အသံအိုုးအလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့၍ ေနာက္ဆံုး အသံပါမထြက္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း
*မကုလွ်င္ ၃-၄ ရက္ အတြင္း အသက္ဆံုးရွံုးႏိုင္သည္။
(ဂ) ၇ လမွ ၉ လ အရြယ္
-----------------------
-ႀကီးထြားမႈ ေႏွာင့္ေႏွးျခင္း
-ေအာ့အန္ျခင္း
-ဦးေႏွာက္ထိခိုက္၍ တက္သြားျခင္း
(၆) ကာကြယ္နည္းမ်ား
•••••••••••••••••••
ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ႏွင့္ ႏို႔တိုက္မိခင္မ်ား အာဟာရျပည့္ေအာင္စားပါ။ ဘီဝမ္းကို သန္႔ရွင္းလတ္ဆတ္ေသာ ၾကက္၊ ဝက္၊ ငါး၊ ဆန္လံုးညိဳ၊ ေပါင္မုန္႔၊ ၾကက္ဥ၊ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ိဳးစံုမွ ရသည္။ ထမင္းခ်က္လွ်င္ ဆန္ကို လြန္ကဲစြာ ပြတ္ေဆးျခင္းမွ ေရွာင္ပါ။ ထမင္းရည္ကိုငွဲ႕ခ်က္လွ်င္ ဗိုက္တာမင္ ဘီဝမ္းဆံုးရွံုးႏိုင္သည္။
"ႏို႔စို႔ကေလး"တြင္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ႐ုတ္တရက္ ျဖစ္ေပၚလွ်င္ ေဆးၿမီတိုႏွင့္ မကုဘဲ နီးစပ္ရာေဆးရံုသို႔ ခ်က္ခ်င္းသြားပါ။
က်န္းမာေရး အသိပညာရွိေသာ မိဘမ်ားက အသိပညာနည္းေသးေသာ မိခင္မ်ားအား ဤက်န္းမာေရးဗဟုသုတ မွ်ေဝေပးျခင္းျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ တစ္ႏွစ္ေအာက္ကေလး ေသဆံုးမႈႏႈန္းေလ်ာ့နည္းေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ပါေစဟု ရည္ရြယ္ေရးသည္။
ေနေနမိုးေဆြ (Child Health Myanmar)
Reference: WHO- international nutrition guidelines, UNICEF infant mortality data, pubmed articles.
Photo Credits to Google.
#infantileberiberi
#naynaymoeswe
Saturday, July 8, 2017
Haemophilus influenzae
Haemophilus influenzae ေရာဂါပိုးျဖစ္ ပြားေသာ ေရာဂါမ်ား
၁။ Bacterial meningitis
Bacterial meningitisေရာဂါဆိုသည္မွာ ဦးေႏွာက္ ႏွင့္ ေက်ာရိုးအာရုံေၾကာမၾကီးကို ရစ္ပတ္ထားေသာ အေျမွးပါး မ်ားေရာင္ရမ္းျခင္း ျဖစ္သည္။ ကေလးမ်ားတြင္ ျဖစ္တတ္သည့္ ဦးေနွာက္ အေျမွးေရာင္ ေရာဂါ မ်ားအနက္ Hib ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားမွဳသည္ အမ်ားဆုံးျဖစ္သည္။ ထိုေရာဂါျဖစ္ပြားပါက ေသဆုံးမွဳနွဳန္းမ်ားျပားျပီး မေသဆုံးလ်င္လည္း ဦးေနွာက္ အာရုံေၾကာ ခြ်တ္ယြင္း ပ်က္စီးျပီးဥာဏ္ရည္မမီျခင္း နားမၾကားျခင္းျဖစ္တတ္ပါသည္။
၂။ အဆုတ္ေရာင္ေရာင္ေရာဂါ Pneumonia
ကေလးမ်ားတြင္ျဖစ္ေသာ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ ၏အဓိက အေၾကာင္း မွာ Hib ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ Bacteria ပိုးေၾကာင့္ အဆုတ္ေရာင္ ေရာဂါ၏ ၂၅ % မွ ၃၀% ခန္႕ Hib ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ ။
၃ ။အျခား ေရာဂါမ်ား
က။ ေသြးဆိပ္တတ္ျခင္း (ေသြးထဲ တြင္ Hib ပိုးပ်ံ႕နွံ႕ျခင္း
ခ။ အဆစ္ေရာင္ရမ္းျခင္း
ဂ။ အရိုးေရာင္ရမ္းျခင္း
ဃ။ အသံအိုးအေပါ ္ပိုင္းအဖုံးအေျမွးပါး ေရာင္ရမ္းျခင္း
င။လည္ေခ်ာင္းေရာင္ရမ္းျခင္း။
Haemophilus influenzae ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ျဖစ္ပြားေသာေရာဂါ မ်ားကို ထိေရာက္စြာမကုသပါက ေရာဂါျဖစ္သူ ထက္ဝက္ခန္႕ ေသဆုံးနိုင္ပါသည္။
Wednesday, June 21, 2017
ေမြးကင္းစကေလး ၏ ေယဘုယ်အႏၲရာယ္ လကၡဏာ မ်ား
ေမြးကင္းစကေလး ၏ ေယဘုယ်အႏၲရာယ္ လကၡဏာ မ်ား
၁။ အလြန္ေသးငယ္ေသာ ကေလး
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ၁၅၀၀ ဂရမ္ေအာက္
အလြန္အမင္းလမေစ့(သို႕) ၃၂ပတ္ ေအာက္ ၂ လ ထက္ေစာေမြးေသာကေလး)
၂။ လုံးဝႏုိ႕မစို႕ႏုိင္ေသာ ကေလး
နို႕မစို႕ႏုိင္ေသးျခင္း ( ေမြးျပီး ၆ နာရီ ၾကာသည္အထိ)
နို႕လုံးဝမစို႕ျခင္း
၃။ အႏၲရာယ္ျဖစ္နိုင္ေသာအသားဝါျခင္း
ကေလးသည္ ေမြးျပီး ၂၄ နာရီ အတြင္း မ်က္နွာမွ အေရျပားဝါျခင္း
ကေလးအသက္ ၂၄ နာရီ ျပည့္ျပီးပါက လက္ဖဝါးႏွင့္ ေျခဖဝါး အထိဝါျခင္း
ကေလးအသက္ ၁၄ ရက္ေက်ာ္သည္ အထိအသားဝါျခင္း (ရက္ရွည္အသားဝါျခင္း)
၄။ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္းနွင့္ပတ္သက္ေသာအႏၲရာယ္ လကၡဏာ မ်ား
အသက္ရွဴျမန္ျခင္း(တစ္မိနစ္ ၆၀ ၾကိမ္ထက္မ်ားျခင္း)
အသက္ရွဴေနွးျခင္း ((တစ္မိနစ္ ၃၀
ၾကိမ္ထက္နည္းျခင္း)
ညည္းျခင္း ။ ႏွုတ္ခမ္းလ်ွာျပာနွမ္းျခင္း။အသက္ရွဴစဥ္ႏွာေခါင္းဝလွဳပ္ရွားျခင္း
ျပင္းထန္ေသာရင္ဘတ္ခ်ဳိင့္ဝင္ျခင္း
၅ ။ တတ္ျခင္း
၆ ။ ေပ်ာ့ဖတ္ျခင္း ။ ေတာင့္တင္းျခင္း
၇။ ခ်က္ႏွင့္ပတ္သက္ေသာအႏၲရာယ္ လကၡဏာ မ်ား
ခ်က္ေရာဂါပိုးဝင္ျခင္း
ခ်က္မွျပည္ထြက္ျခင္း
ခ်က္ႏွင့္ ခ်က္ပတ္လည္ အေရျပားနီရဲေနျခင္း
ခ်က္တိင္ငုတ္တို ( သို႕) ျဖတ္ထားသည့္ေနရာမွ ေသြးယိုထြက္ေနျခင္း
၈။အေရျပားေရာဂါပိုးဝင္ျခင္း
အေရျပား ျပည္ဖု ၁၀ ခုထက္မ်ား ျခင္း
ျပည္ဖုမ်ားၾကီးေနျခင္း
အေရျပားေရာင္ေနျခင္း နီျခင္း မာေနျခင္း
၉။ ျဖဴေဖ်ာ့ေနျခင္း
၁၀။ကိုယ္အပူခ်ိန္နွင့္ ပတ္သက္ေသာအႏၲရာယ္ လကၡဏာ မ်ား
ကိုယ္အပူခ်ိန္တတ္ျခင္း ဖ်ားျခင္း
(အပူခ်ိန္ ၃၈ °C ထက္မ်ားျခင္း)
ကိုယ္္အပူခ်ိန္က်ျခင္း (အပူခ်ိန္ ၃၅°C ေအာက္)
ျပန္ေႏြးေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးေသာ္လည္း အပူခ်ိန္ ၃၅°C ထက္နည္းျခင္း (သို႕)ကိုယ္အပူခ်ိန္ ျပန္မတတ္လာျခင္း
Sunday, June 11, 2017
Basic Pharmacology
Basic Pharmacology အေျခခံေဆးဝါးေဗဒ
အသံုးအႏႈန္းမ်ား
. Symptomatic treatment ေရာဂါလကၡဏာကို သက္သာေစရန္ကုသျခင္း၊
. Curative treatment ေရာဂါျဖစ္ေစသည့္ အေၾကာင္းရင္းအား ကုသျခင္း၊
. Placebo လူနာေက်နပ္ရေစရန္ ကုသျခင္း၊
. Radical cure ေရာဂါစင္ေအာင္ကုသျခင္း၊ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ၌ သံုးတတ္သည္
. Prescription ေဆးစာ၊
Dose ဒို႔စ္
ေဆးကို တႀကိမ္လ်င္ မည္မွ်ေပးရသည္ကို ဆိုလိုသည္။ ဒို႔စ္သည္ လူနာ၏ အသက္ေပၚ မူမတည္၊ လူနာ၏ ကုိယ္အေလးခ်ိန္ အေပၚမူတည္သည္။ တၾကိမ္လ်င္ ေဆးအေလးခ်ိန္မည္မွ် တိုက္ရမည္။ တေန႔ကို အၾကိမ္မည္မွ် တိုက္ရမည္၊ အတိအက် ညႊန္းရသည္။ အစားႏွင့္နီး-ေဝးရမည္၊ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ရန္လို-မလို၊ ေဆးေသာက္ျပီး နားရန္လို-မလို၊ အျခားေဆးမ်ား ႏွင့္အတူတိုက္ရ-မတိုက္ရ စသျဖင့္လည္း ညႊန္းေပးရမည္။
Course ကို႔စ္
ေဆးကို မည္မွ်ၾကာၾကာေပးရမည္။ ပဌမ ကို႔စ္ျပီးေနာက္ ဒုတိယကို႔စ္ လိုခ်င္လိုမည္။ ဥပမာ ေမးခိုင္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးကို တလျခား ႏွစ္ခါထိုးရသည္။ တီဘီေဆးမ်ားေပးလွ်င္ ၃ လ၊ ၆ လ၊ ၉ လ။
Routes of administration ေဆးေပးရန္လမ္းေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး၊
1. Topical ေတာ့ပီကယ္ အေပၚယံမွေပးျခင္း၊
• Epicutaneous အေရျပားေပၚသုိ႔ေပးျခင္း၊ e.g. allergy testing, topical local anaesthesia ထံုေဆး၊ ေဆးတည့္မတည့္ စမ္းျခင္း
• Inhalational ရွဴေဆး၊ e.g. Asthma medications ပန္းနာေဆး
• Enema စအိုမွေပးျခင္း၊ e.g. contrast media for imaging of the bowel ဝမ္းျခဴျခင္း။
• Eye drops မ်က္စိထဲထည့္ျခင္း၊ onto the conjunctiva, e.g. antibiotics for conjunctivitis မ်က္စဥ္း
• Intranasal ႏွာေခါင္းထဲထည့္ေပးျခင္း၊ into the nose, e.g. decongestant nasal sprays နားေဆးရည္
• Vaginal ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲထည့္ျခင္း၊ e.g. topical estrogens, antibacterial
2. External အျပင္မွထည့္ေပးျခင္း
• Oral/ Orally/By Mouth ပါးစပ္မွေပးျခင္း၊ ေဆးျပား၊ ေဆးရည္၊ ေဆးေတာင့္။ tablets, capsules, or drops
• By gastric feeding tube အစာလမ္းထဲျပြန္ျဖင့္ေပးျခင္း feeding tube, or gastrostomy, many drugs and parenteral nutrition
• Rectally အစာေဟာင္းအိမ္ထဲထည့္ေပးျခင္း various drugs in suppository or enema form
3. Parenteral by injection or infusion ထုိးသြင္းေပးျခင္း
• IV = intra-venous ေသြးျပန္ေၾကာထဲသြင္းျခင္းe.g. total parenteral nutrition
• IA = intra-arterial ေသြးလႊတ္ေၾကာထဲသြင္းျခင္း e.g. vasodilator drugs and thrombolytic drugs
• IM = Intra-muscular ၾကြက္သားထဲထိုးျခင္း e.g. many vaccines, antibiotics
• IC = Intra-cardiac ႏွလံုးထဲထိုးျခင္း e.g. adrenaline
• S/C = Sub-cutaneous အေရျပားေအာက္ထဲထိုးျခင္း e.g. insulin
• IO = Intra-osseous infusion အ႐ိုးထဲသြင္းျခင္း
• ID = Intra-sermal အေရျပားထဲသြင္းျခင္း for skin testing some allergens, and also for tattoos and BCG vaccine
• IT = Intra-thecal ခါး႐ိုးဆစ္ျပြန္ စပုိင္နယ္-ကယ္နယ္ ထဲသြင္းျခင္း for spinal anaesthesia and chemotherapy
• IP = Intra-peritoneal ဝမ္းဗိုက္အေခါင္း ပယ္ရီတုိနီယမ္ ထဲသြင္းျခင္း e.g. peritoneal dialysis
4. Other means အျခားနည္းလမ္းမ်ား
• Epidural အပီဂ်ဴရယ္ ခါး႐ိုးဆစ္ထဲအရည္သြင္းျခင္း
• Spinal anaesthesia SA ခါး႐ိုးဆစ္ထဲထံုေဆးထိုးျခင္။
Risks of IV intravenous therapy ေသြးျပန္ေၾကာထဲ ေဆးသြင္းျခင္း၏ အႏၱာရာယ္မ်ား
• Infection အင္ဖက္ရွင္ ပိုးဝင္ျခင္း၊
• Phlebitis ေသြးျပန္ေၾကာေရာင္ျခင္း
• Infiltration အျခားေနရာမ်ားသုိ႔ ေဆးေရာက္သြားျခင္း
• Fluid overload အရည္လိုအပ္သည္ထက္ မ်ားသြားျခင္း
• Electrolyte imbalance ဓါတ္ဆားအခ်ဳိး မမွ်တျဖစ္သြားျခင္း
• Embolism ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း
ေဆးအုပ္စုမ်ား ၉စု
1. Antacids အစာအိမ္ အက္စစ္ဓါတ္ပ်ယ္ေဆးမ်ား၊ Aluminium Hydroxide, Magnesium Trisilicate, Magnesium Carbonate, Calcium Carbonate
2. Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးမ်ား၊ ေရာဂါပိုးမ်ားကို ႏိုင္သည့္ေဆးမ်ား၊
3. Anticholinereics/Antispasmodics အင္တီ-ကိုလီနားဂ်စ္ အင္တီ-စပတ္စ္မိုးဒစ္ အနာသက္သာေဆး၊
4. Antihistamines အင္တီ-ဟစ္တမင္း၊ Avil, Burmeton, Alrid, Citrizine etc.
5. Antihypertensive အင္တီ-ဟိုင္ပါတန္းဆစ္ဖ္၊ ေသြးတိုးက်ေဆး၊
• Diuretics ဆီးသြားေစသည့္ေဆး Hydrochlorothiazide, Lasix and Trosemide Demadex, the combination of Triamterene and Hydrochlorothiazide Aquazide, and metolazone Zaroxolyn
• Beta-blockers ဘီတာ-ဘေလာ့ကား Antolol, Propranolol, Inderal, Metoprolol, Nadolol, Betaxolol, Acebutolol, Pindolol and Bisoprolol
• ACE inhibitors ေအစီအီး-အင္ဟဗစ္တား၊ Enalapril, Captopril, Lisinopril. Benazepril, Quinapril, Perindopril, Ramipril, Trandolapril, Fosinopril Monopril, and Moexuoril,
• Angiotinsin receptor blocker ARB ေအအာရ္ဘီ Losartan, Irbesartan, Valsartan, Candesartan, Olmesartan, Telmisartan, and Eprosartan
• Calcium channel blockers CCBs စီစီဘီ Amlodipine, Sustained release Nifedipine, Felodipine, and Nisoldipine
• Alpha – blockers အာလ္ဖါ-ဘေလာ့ကား အုပ္စု Clonidine
6. Beta blockers ဘီတာ-ဘေလာ့ကား အလိုအေလ်ာက္တံု႔ျပန္သည့္ အာ႐ံုေၾကာစနစ္တြင္ အေရးပါေသာ Adrinaline Epinephrine ကို တားဆီးမႈ လုပ္သည့္ ေဆး။ ႏွလံုးတင္းအားေလ်ာ့ေစသည္။ ႏွလံုးခံုႏွဳန္းေလ်ာ့မည္။ ႏွလံုး၊ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ တကိုယ္လံုးရွိ ေသြးေၾကာမ်ား၏ ႀကံဳ႕ႏိုင္စြမ္းနည္းေစမည္။ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါတုိ႔ အတြက္ ေဆးမ်ား၊ ႏွလံုးခုံႏႈန္း မမွန္သည့္ Cardiac arrhythmias, Tachycardias ေရာဂါအတြက္ သံုးသည္။ ႏွလံုးက ေအာက္စီဂ်င္ လိုအပ္မႈအား ေလ်ာ့ခ်ေပးသျဖင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါအတြက္သံုးသည္။ ေသြးတုိးကိုလည္းက်ေစသည္။ အျခား အသံုးဝင္မႈမ်ားမွာ မိုင္ဂရင္း ေခါင္းကိုက္-ေခါင္းမူး ေရာဂါ၊ ေျခလက္တံုအေၾကာက္ေရာဂါ၊ Stage fright Social phobia အေၾကာက္ေရာဂါတမ်ဳိး တုိ႔ျဖစ္သည္။
7. Corticosteroids ေကာ္တီကို-စတီရြိဳတ္ အေရာင္ေလ်ာ့ေစသည့္ေဆး၊ နီျခင္းကို သက္သာေစသည္။ အလာဂ်ီ ျဖစ္ျခင္းကို သက္သာေစသည္၊ ေရာဂါလကၡဏာကို သက္သာေစသည့္ေဆးမ်ား၊ ေအာက္ပါတို ့ အတြက္သံုးသည္။
• Endocrine Disorders အင္ဒိုခ႐ိုင္းေရာဂါမ်ား၊
• Rheumatic Disorders ႐ူမက္တစ္ေရာဂါ၊
• Collagen Diseases ကိုလာဂ်င္ေရာဂါ၊
• Dermatologic Diseases အေရျပားနာမ်ား၊
• Allergic states အလာဂ်ီ ျဖစ္ျခင္း၊
• Ophthalmic diseases မ်က္စိေရာဂါမ်ား၊
• Respiratory Disorders အသက္ရွဴလမ္းေရာဂါ၊
• Hematoloeic Disorders ေသြးေရာဂါ၊
• Neoplastic Diseases ကင္္ဆာေရာဂါ၊
• Edematous states ကိုယ္ေရာင္ျခင္း၊
8. Dirutics ဆီးသြားေစသည့္ ေသြးတုိး၊ ကိုယ္ေရာင္ျခင္းမ်ား အတြက္ သံုးသည့္ေဆးမ်ား၊
9. NSAID Non-steroidal anti-inflammatory drugs = စတီ႐ိြဳက္မပါေသာ အနာ-အဖ်ား-အေရာင္က် ေဆးမ်ား၊ အမ်ားဆံုးေသာ အကိုက္-အဖ်ား-အနာ သက္သာေဆးမ်ားျဖစ္သည္။ အဖ်ားက်ေဆးဝါးမ်ား၊ ႐ုတ္တရက္နာျခင္းမ်ား၊ အပူခံရျခင္း၊ ထိခိုက္ခံရျခင္း၊ ဆဲြဆန္႔ခံရျခင္း၊ အရြက္လစ္ဂမင့္ စုတ္သြားျခင္း၊ အ႐ိုးက်ဳိးျခင္း၊ ရွနာျခင္း၊ အတြင္းေက်ျခင္း၊ ေသြးေျခဥျခင္း၊ နာတာရွည္ ႐ုိး႐ိုးနာျခင္းမ်ား၊ အဆစ္နာေရာဂါ၊ အထက္ပါေဆးမ်ားႏွင့္ လည္းေပ်ာက္ႏိုိင္သည္။ နာတာရွည္ ကင္ဆာ နာျခင္းမ်ားအတြက္ ပုိမိုျပင္းသည့္ေဆးမ်ား ေပးရန္လိုမည္။
၁။ ၾကြက္သားနာျခင္း၊ ၾကြက္သားတင္းျခင္း။ စိတ္တင္းၾကပ္ျခင္း။ သာမန္ေဆးမ်ားႏွင့္၎၊ ႐ုပ္ပိုင္းကုသမႈ ဖီဇီယိုသာရာဖီ၊ အေၾကာေလ်ာ့နည္းမ်ားလည္း လိုအပ္မည္၊
၂။ မိုင္ဂရင္းေရာဂါ၊ ဦးေခါင္းထဲရွိ ေသြးေၾကာက်ယ္ျပန္႔မႈေၾကာင့္ျဖစ္။ သာမန္ေဆးမ်ားႏွင့္မရပါက သီးျခား ေဖၚထားသည့္ေဆးမ်ားေပးရမည္၊ အနာသက္သာေစရန္လမ္းညြန္။ ဆိပ္ၿငိမ္ေသာ အခန္းထဲ လွဲေနပါ၊ နဖူးေပၚ အေအးဝတ္ တင္ပါ၊ ဦးေရခံြ၊ နားထင္ကို နာနာ ႏွိပ္ေပးပါ၊
၃။ ဆိုင္းနပ္စ္ေခၚ အ႐ိုးတြင္း ေလခိုေပါက္မ်ားေရာဂါ၊ ဦးေခါင္း႐ိုးအတြင္း ေလခိုေနရာမ်ားတြင္း ပိုးဝင္ျခင္း၊ ပိတ္ေနျခင္း၊ ေၾကာင့့္ျဖစ္သည္။ အိပ္ယာအထတြင္ ပိုဆိုးၿပီး၊ မတ္တပ္ရပ္လိုက္လ်င္ သက္သာတတ္သည္။ သာမန္ေဆးမ်ားႏွင့္ မရပါက ပိတ္ေနသည္အား ေဖါက္ေပးရမည္။
အနာသက္သာေဆး၊ အဖ်ားက်ေဆးဝါးမ်ား၊
Argotamine Ergostat, Dihydroergotamine Migranal, Sumatriptan Imitrex, Zolmitriptan Zomig, Naratriptan Amerge, Rizatriptan Maxalt, Almotriptan Axert, Eletriptan Relpax, Frovatriptan Frova, Narcotic Stadol nasal spray, Medicines that contain a Barbiturate တုိ႔ႏွင့္ ဘိန္း ပါေသာေဆးမ်ားကိုလည္းသံုးႏိုင္သည္။ သုိ႔ေသာ္ မစဲြေစရန္သတိထားရမည္။
Aspirin
စတိီရိြဳက္မပါေသာ အေရာင္သက္သာေစသည့္ေဆးအုပ္စု Non-steroidal anti-inflammatory drugs NSAIDs ဝင္ျဖစ္သည္။ အကိုက္၊ အနာ၊ အဖ်ား၊ အေရာင္၊ ဒဏ္ရာရ၍နာျခင္း၊ လစဥ္ေသြးဆင္းစဥ္နာျခင္း၊ အဆစ္နာျခင္း အမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ၾကြက္သား- အ႐ိုးနာျခငးတို႔အတြက္ သံုးႏိုင္သည္။ ၎သည္ ေသြးခဲျခင္းမွ ဟန္႔တားေစေသာ သတၱိရွိသျဖင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါ ကာကြယ္ရာတြင္လည္း အသံုးဝင္သည္။ အစာႏွင့္တြဲေပးရမည္။ အစာအိမ္နာရွိသူမ်ား ေက်ာက္ကပ္ မေကာင္းသူမ်ား ေရွာင္ရမည္။ တခါတရံ ပန္းနာရွိသူမ်ား အတြက္ေရွာင္သင့္သည္။ ေဂါက္ေရာဂါ ရွိသူမ်ားကို မေပးသင့္၊ တုပ္ေကြး၊ ေရေၾကာက္ ေရာဂါရွိသူမ်ားကို မေပးသင့္၊ ကိုယ္ဝန္ရွိေနစဥ္ႏွင့္ ကေလးႏို႔တိုက္ေနစဥ္ ေရွာင္သင့္သည္။
မေကာင္းေသာသတၱိမ်ား၊ နားပါးသည္။ မ်ားမ်ားေပးက ဆိုးရြားႏိုင္သည္။ အစာအိမ္ႏွင့္ အူတြင္ အနာျဖစ္၊ နားထဲက အသံထြက္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူးအိပ္ခ်င္၊ ဗိုက္နာ၊ ပ်ဳိ႕၊ ဝမ္းပ်က္၊ ရင္ပူေလာင္၊ ဝမ္းထဲ ေသြးယိုေနက ဝမ္းအမဲ ေရာင္သြားမည္။ ေသြးအားနည္းျခင္း ျဖစ္မည္။
Ibuprofen
စတီရြိဳက္ မပါေသာ အေရာင္ သက္သာေစသည့္ေဆးအုပ္စု NSAIDs ဝင္ျဖစ္သည္၊ ၎ကို သာမန္အကိုက္၊ အနာ၊ အဖ်ား၊ အေရာင္၊ ရာသီဆင္းစဥ္နာျခင္းတို႔အတြက္ သံုးႏိုင္သည္။ ၂ဝဝ-၄ဝဝ မီလီဂရမ္၊ ၄-၆ နာရီျခား၊ အဆစ္နာျခင္း၊ ၃ဝဝ-၈ဝဝ မီလီဂရမ္၊ ၃-၄ နာရီျခား၊ ကေလး၊ ၆လ မွ ၁၂ ႏွစ္၊ ၅-၁ဝ မီလီဂရမ္၊ ေကဂ်ီ၊ အမ်ားဆံုး ၃.၂ ဂရမ္ ထက္မပိုေစရ၊ ၁ဝ ရက္ထက္ မေက်ာ္ေစရ၊ အစာႏွင့္ တြဲေပးရမည္။
မေကာင္းေသာသတၱိမ်ား၊ အနီေရာင္အင္ျပင္၊ နားထဲက အသံထက္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူး၊ အိပ္ခ်င္၊ ဗိုက္နာ၊ ပ်ဴိ႕၊ ဝမ္ပ်က္၊ ရင္ပတ္ပူေလာင္၊ အစာအိမ္ႏွင့္ အူတြင္ အနာျဖစ္မည္။ ဝမ္းထဲေသြးယိုေနက ဝမ္းအမည္းေရာင္ သြားမည္၊
Antacids and Acid reducers chart ေလနာေရာဂါအတြက္ေပးရမည့္ေဆးမ်ား၊
Antacids အင္တီအက္စစ္၊
• Aluminium Hydroxide and Oxide 250-1500 mg TDS
• Calcium carbonate and magnesium hydroxide milk of magnesia
• Calcium Carbonate 1250-1500 Oral
• Magnesium Oxides and Magnesium hydroxide milk of magnesia 200-400 mg TDS Oral
• Sodium bicarbonateand citric acid
• Bismuth Subsalicylate 530 mg QID
H Blockers2 ဘီတာဘေလာ့ကာမ်ား၊
• Cimetidine HCl 400 mg BD Oral
• Famotidine 20-40 mg Oral
• Ranitidine 150 mg TDS Oral/IV/IM
Proton Pump Inhibitor ပ႐ိုတြန္ပန္႔ အင္ဟဘစ္တာ
• Omeprazole 20-40 mg Daily Oral
• Other drugs အျခားေဆးမ်ား
• Atropine Sulphate 0.5 to 1.0 mg IV/IM
• Amisulpride 0.714-4.285 mg/kg Daily Oral
• Diclofenac Na 75 mg deep IM or 25-75 mg BD Oral
• Lansoprazole 15-30 mg Daily Oral
ေလနာေရာဂါႏွင့္ မသင့္သည့္ေဆးမ်ား၊
Aminophylline, Aminoprofen, Caffeine, Corticotropin, Diclofenac Na, Ibuprofen, Indomethacin, Mefenamic Acid, Methylprednisolone Na Succinate, Nicotine and Nicotinic Acid, Phenylbutazone, Prednisolone and Prednisone, Probenecid, Sodium Salicylate
Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးမ်ား အုပ္စု ၁၃ မ်ိဳးခဲြထားသည္။
Dr. တင့္ေဆြ
မွတ္ခရု
ကေလးမက္ခ႐ု အေၾကာင္း မွတ္စု
=====================
အလြန္ အလြန္ အျဖစ္မ်ားပါသည္။ သိထားဖို႔ေတာ့ လိုမည္။
A. ဘယ္ကေလးေတြျဖစ္
-၁ ႏွစ္ေအာက္ ကေလးအျဖစ္မ်ားသည္။
B. ဘာလို႔ျဖစ္
-မႈိတစ္မ်ိဳးေၾကာင့္ျဖစ္
C. မွို ဘယ္ကရ
-နိ႔ုဗူးမွ နိ႔သီးေခါင္း (သိ့ု) ခ်ိဳလိမ္ေခါင္း မသန္႔ရွင္းလွ်င္ ရႏိုင္သည္
-မိခင္ႏို႔သီးေခါင္း ဝန္းက်င္တြင္ ေခၽြးစိုလွ်င္ ပြားတတ္ေသာ မွိုတစ္မ်ိဳးက ကေလး ပါးစပ္ထဲ ကူးႏိုင္သည္ (မိခင္မသန္႔ရွင္း၍ ျဖစ္သည္ဟု မဆိုလိုပါ. ထိုမွိုက လူတိုင္း၏ အေရျပားတြင္ အနည္းငယ္ ရွိႏိုင္ပါသည္)
-ပံုမွန္တြင္ ကေလးပါးစပ္ထဲတြင္ ေကာင္းက်ိဳးျပဳ ပိုးမႊားမ်ားက ဆိုးက်ိဳးေပးပိုးမႊားႏွင့္ မွိုမ်ားကို ကာကြယ္ေပးေသာ္လည္း တခါတရံ ပိုးသတ္ေဆး Antibiotics သာက္ရေသာ ကေလးတြင္ ေကာင္းက်ိဳးျပဳ ပိုးမ်ားေသေသာအခါ ကေလးလွ်ာေပၚ မႈိစြဲႏိုင္သည္
D. ဘာလကၡဏာျပ
-လွ်ာက အျဖဴပတ္က ႏို႔ဖတ္လို အလြယ္တကူ ဖယ္မရပါ
-လွ်ာေပၚအျဖဴဖတ္ပဲရွိရံုႏွင့္ ကေလးမနာပါ
E. ဘယ္လိုကု
-၁ ပတ္ ၂ ပတ္တြင္း အလိုလို ေပ်ာက္သြားတတ္ေသာေၾကာင့္ ခဏ ေစာင့္ၾကည့္ပါ. ႏို႔ဆက္တိုက္ပါ.
F. ကေလး ဘယ္ခါနာ
-အျဖဴဖတ္ကို ခြာပစ္ဖို႔ႀကိဳးစားလွ်င္ လွ်ာေပၚအနီေရာင္ မ်က္ႏွာျပင္က်န္ခဲ့ သည့္အခါ နာႏိုင္သည္
G. ဆရာဝန္ ျပဖို႔ ဘယ္ခါလို
(၁) ခံတြင္း ေဘးနံရံမ်ားႏွင့္ အေပၚေခါင္မိုးပါျဖစ္ၿပီး ကေလးနာေနပံုေပၚလွ်င္
(၂) ခဏခဏျဖစ္ၿပီး ကေလး ကိုယ္ေလးခိ်န္မတက္လွ်င္
(၃) အျဖဴဖတ္ထြက္ၿပီး ႏို႔မစို႔လွ်င္
(၄) အျဖဴဖတ္ထြက္ၿပီး အရမ္းဖ်ားလွ်င္
(၅) အျဖဴဖတ္ အၿမဲရွိ, ေမြးစားကေလး ျဖစ္ၿပီး ကေလး ေရာဂါ ရာဇဝင္ မသိလွ်င္
H. ဆရာဝန္က ဘာေဆးေပးဖို႔ ေမွ်ာ္လင့္
-Nystatin ဟုေခၚေသာ ေဆးရည္ တစ္မ်ိဳးကို လွ်ာ ေဘး ႏွစ္ဖက္တြင္ ၂ စက္စီ တစ္ေန႔ ၄ ႀကိမ္ ၁၀ ရက္ ထည့္ေပးပါ။ ေဆးထည့္ၿပီး ၁၅ မိနစ္ ႏို႔မတိုက္ပါနဲ႔။ ေဆးနဲ႔ မႈိေတြ႕ေအာင္ပါ။
I. ဘယ္လိုကာကြယ္
-မိခင္၊ ႏို႔ဗူး၊ ခ်ိဳလိမ္တို႔၏ ႏို႔႔သီးေခါင္း သန္႔ရွင္းပါေစ
-မလိုအပ္ပဲ ပိုးသတ္ေဆး antibiotics မ်ား မေသာက္ပါႏွင့္
#ေနေနမိုးေဆြ (Child Health Myanmar Page)
#naynaymoeswe
Tuesday, June 6, 2017
ေသြးလြန္တုတ္ေကြး
ဒီေန႔ (၆၊၆၊၂၀၁၇) ေၾကးမံုသတင္းစာပါ က်ေနာ့္ေဆာင္းပါးပါ။သားသားမီးမီးရွိတဲ့ မိဘ အားလံုးအတြက္ တကယ္ျဖစ္ၿပီဆိုရင္ အသက္အႏၲရာယ္အထိ ၿခိမ္းေျခာက္ႏိုင္တဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ "ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကာကြယ္ေရး" ႏွင့္ "ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကာကြယ္ေဆး" အေၾကာင္း ေသခ်ာေရးျပထားပါတယ္။
တားဆီးကာကြယ္ အိမ္တြင္းရန္စြယ္
"ဆရာတို႔ က်ေနာ့္သားေလးကို ကယ္ၾကပါဦးဗ်"
မႏၲေလးက ေက်ာက္သူေဌး လင္မယားႏွစ္ေယာက္။သူတို႔ရဲ႕ တစ္ဦးတည္းေသာသားေလးက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါႏွင့္ ကေလးေဆးရံုမွာ ကုသမႈခံယူေန။ဖ်ား
ၿပီးေလးရက္ေျမာက္မွာ ႏွာေခါင္းေသြးယိုၿပီး မွိန္းလြန္းလို႔ ေဆးရံုလာတက္တယ္။
ေဆးရံုေရာက္ၿပီး ေနာက္ရက္မွာ ေကာ္ဖီေရာင္အရည္ေတြ( ေသြးေတြ)တပြက္ပြက္အန္၊ကတၱရာဆီးေရာင္ ဝမ္းမည္းမည္းေတြသြားၿပီး ေသြးေပါင္ျပဳတ္က် တိုင္းမရေတာ့။ေဆးရံုကလည္း ေသြးသြင္း၊ေသြးရည္ၾကည္သြင္း၊ဆလိုင္းသြင္း လိုအပ္သလို အဆက္မျပတ္ ကုသေပးေန။ ေဆးရံုေရာက္ၿပီး ႏွစ္ရက္ၾကာေတာ့ ကေလးက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးက ဆိုးလြန္းေတာ့ ဦးေႏွာက္ထဲ ေသြးယိုၿပီး သတိလစ္သြား။ဝမ္းနည္းစရာပါပဲ။က်ေနာ္တို႔ ကေလးကို မကယ္လိုက္ႏိုင္ခဲ့ဘူး။မိဘေတြကေတာ့ အ႐ူးမီးဝိုင္းေပါ့။
မိဘေတြေၾကာက္သလို ဆရာဝန္ေတြေၾကာက္တဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေပါ့။မိဘေတြကို ႐ူးသြပ္ေစသလို ဆရာဝန္ေတြကိုလည္း စိတ္ဒဏ္ရာေတြ ေပးႏိုင္လြန္းတဲ့ ေရာဂါပါပဲ။က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ နားၾကပ္ေတြႏွင့္ မေရမတြက္ႏိုင္တဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါသည္ ကေလးငယ္ေတြကို ကယ္တင္ဖူးသလို က်ေနာ္တို႔ လက္ေပၚမွာပဲ ေႂကြလြင့္သြားတဲ့ ၾကယ္ကေလးေတြကိုလည္း ရင္နာစြာ ၾကံဳခဲ့ရဖူးတယ္။
ကမ႓ာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ႀကီးရဲ႕ ခန္႔မွန္းမႈအရ တစ္ႏွစ္မွာ လူဦးေရ သန္းငါးဆယ္(ျမန္မာတစ္ႏိုင္ငံလံုး လူဦးေရႏွင့္ ညီမွ်)ေလာက္က ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ ကူးစက္ခံေနရတယ္။အဲဒီ သန္ငါးဆယ္ထဲက လူဦးေရ ငါးသိန္းေလာက္က ေရာဂါဆိုးလြန္းလို႔ ေဆးရံုတက္ၿပီး ကုသမႈခံယူေနရတယ္။ကံဆိုးတာက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ေတြရဲ႕ ကိုးဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္းက အနာဂတ္ရဲ႕ ၾကယ္ပြင့္ ကေလးလူငယ္ေလးေတြ ျဖစ္ေနတာ ဝမ္နည္းဖြယ္ေတြ႕ရွိရတယ္။ခန္႔မွန္းေျခ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ အေယာက္တစ္ရာမွာ သံုးေယာက္ေတာ့ ေသခ်ာေပါက္ ေသဆံုးတာကို ေလ့လာေတြ႕ရွိရ။ေရာဂါတကယ္ဆိုးၿပီဆို ေသျခင္းတရားကို ေရွာင္လႊဲလို႔ မရႏိုင္တာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါပါပဲ။
"က်ေနာ့္သားေလးက ဘာျဖစ္လို႔ ေသဆံုးရတာလဲဗ်"
ေက်ာက္သူေဌး ကေလးအဖရဲ႕ ငိုရင္နဲ႔ ေမးတဲ့ ေမးခြန္း။
"ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါ ျပင္းထန္လြန္းလို႔ ဆံုးရွံဳးသြားရတာပါ"
"ေသြးလြန္တုပ္ေကြးက ဘာျဖစ္လို႔ ျဖစ္ရတာလဲဗ်ာ"
စိတ္မေကာင္းေပမယ့္ အေျဖေပးရတယ္။
"ျခင္ကိုက္လို႔ ျဖစ္ရတာပါ"
"အဲဒါဆို က်ေနာ့္သား ေသရတာ ျခင္ကိုက္လို႔ေပါ့ ဟုတ္လားဆရာ"
က်ေနာ္ ေၾကကြဲစြာ ေခါင္းညိမ့္မိတယ္။က်ေနာ့္နားထဲမွာ အခုထိ ၾကားေယာင္ဆဲ စကားသံေတြေပါ့...က်ေနာ့္သား ေသရတာ ျခင္ကိုက္လို႔ေပါ့ ဟုတ္လား ဆရာ...။
အဲဒီလို ေၾကကြဲဖြယ္ အသံေတြ မၾကားလိုေတာ့။ဆိုေတာ့ ေရာဂါ မျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လိုကာကြယ္ မလဲဆိုတဲ့ အေၾကာင္းကို မိဘျပည္သူေတြကို အသိေပးခ်င္ေနမိတယ္။ကုသျခင္းအလုပ္ကိုေတာ့ ေဆးရံု၊ေဆးခန္း၊ ဆရာဝန္ေတြ လုပ္ပါလိမ့္မယ္။ကာကြယ္ျခင္းအပိုင္းကိုေတာ့ မိဘျပည္သူေတြ တတပ္တအား ပါဝင္ႏိုင္ပါတယ္။ျပည္သူေတြပါမွပဲ ေရာဂါ ကာကြယ္ျခင္းက ထိေရာက္လိမ့္မယ္။ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကို ဘယ္လိုကာကြယ္ၾကမလဲေပါ့။
ေရာဂါကာကြယ္ဖို႔ဆိုရင္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါရဲ႕ အဓိက တရားခံကို သိမွ ျဖစ္မယ္။ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကို ျဖစ္ေစတာက ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ဗိုင္းရပ္စ္(Dengue Virus)ေၾကာင့္ျဖစ္တာ။အဲဒီဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကို သယ္ေဆာင္ၿပီး လူတစ္ဦးကေန တစ္ဦးကို ျဖန္႔ေဝကူးစက္ေစတာက "ျခင္"။တိတိက်က်ေျပာရရင္ ေအးဒီးစ္အီဂ်စ္ပ္တိုင္း(Aedes aegypti)ဆိုတဲ့ ျခင္ေကာင္။သူ႔သေဘာ သဘာဝကိုလည္း
သိထားသင့္တယ္။ေျခေတြ လက္ေတြမွာ အျဖဴစင္းေလးေတြပါလို႔ ျခင္က်ားလို႔လည္းေခၚတယ္။ျခင္ပုန္းလို႔လည္း ေခၚၾကတယ္။သူတို႔က ေန႔မင္းသားေတြ။မနက္မိုးလင္းခ်ိန္ႏွင့္ ေနဝင္ရီတေရာအခ်ိန္မွာ ပိုၿပီးကိုက္တတ္တယ္။ညမွာ ကိုက္ေလ့မရွိဘူး။သူတို႔ အႀကိဳက္ဆံုးေနရာေတြက လူေတြနဲ႔ နီးၿပီး ေမွာင္တဲ့ စိုစြတ္တဲ့ ေနရာေတြမွာ ရွင္သန္ေပါက္ပြားၾကတယ္။သက္တမ္းက သံုးပတ္ေလာက္ပဲ အသက္ရွင္ႏိုင္တယ္။အဲဒီျခင္ေကာင္ ကိုက္ရင္ေရာဂါရနိင္တယ္။မကိုက္ရင္ ေရာဂါ မရႏိုင္။ေရာဂါမျဖစ္ခ်င္ရင္ ျခင္မကိုက္ေအာင္ေနမယ္၊ဒါမွမဟုတ္ ျခင္နွိမ္နင္းေရးလုပ္ရမယ္။
ျခင္နွိမ္နင္းရာမွာ အဓိက အဆင့္ႏွစ္ဆင့္ရွိတယ္။အရြယ္ေရာက္တဲ့ ျခင္ေကာင္ႏွိမ္နင္းတာႏွင့္ ျခင္ေကာင္ဘဝမေရာက္ခင္ ပိုးေလာက္လန္းနွိမ္နင္းတာဆိုၿပီးေပါ့။အဲဒီႏွစ္ဆင့္မွာမွ ျခင္ေကာင္ျဖစ္ၿပီးမွ နွိမ္နင္းတာက(အျပင္မွာ ျမင္ေတြ႕ေနက် စက္ေတြသံုးၿပီး ျခင္ေဆးဖ်န္းတာေပါ့) ထင္သေလာက္ထိေရာက္မႈမရွိတာကို ေတြ႕ရတယ္။ေလာက္လန္းဘဝမွာ နွိမ္နင္းတာက ေရရွည္မွာ ပိုၿပီးအက်ိဳးျဖစ္ထြန္းတာကိုေတြ႕ရတယ္။စိတ္ထဲမွာ အၿမဲႏွလံုးသြင္းထားရမယ့္ ျခင္၊ပိုးေလာက္လန္း ႏွိမ္နင္းေရး ဂါထာရွိတယ္။
"ဖံုး သြန္ လဲ စစ္
ခပ္ ေလာင္း ေထာင္ ျမႇုုဳပ္
ဖြင့္ ရွင္း မႈတ္
အသစ္ထပ္တိုး
ထည့္ စိမ္ ထိုး" တဲ့။
အဓိပၸါယ္ေတြကေတာ့...
ဖံုး-ေရအိုး၊ေရခြက္၊ေရစည္ စတဲ့ အိမ္မွာ ေရသိုေလွာင္ရာ ပစၥည္းမ်ားကို ျခင္မဝင္ႏိုင္ေအာင္ ေသေသခ်ာခ်ာ( ဖံုး)အုပ္ထားရမယ္။
သြန္-ေရအိုး၊ေရခြက္၊ေရစည္ အားလံုးရဲ႕ အတြင္းပိုင္းကို ေသခ်ာတိုက္ခၽြတ္ေဆးေၾကာ၍ (သြန္)ပစ္ပါ။
လဲ-အိမ္မွာ ေက်ာင္းမွာရွိေသာ ေညာင္ေရအိုး၊ပန္းအိုး စတာေတြကို အနည္းဆံုး တစ္ပတ္တစ္ႀကိမ္ေဆးေၾကာ၍ ေရ(လဲ)ေပးပါ။
စစ္-ေရအိုး၊ေရခြက္၊ေရစည္ထဲသို႔ ေရထည့္ရင္ ေရကို(စစ္)၍ထည့္ပါ။
ခပ္-ေရအိုး၊ေရခြက္၊ေရစည္ထဲရွိ ပိုးေလာက္လန္းမ်ားကို လက္ကိုင္ရွည္ ေရစစ္ႏွင့္ (ခပ္)ထုပ္ပစ္ပါ။
ေလာင္း-ေၾကာင္အိမ္၊ဘီဒို၊စားပြဲတို႔ရဲ႕ ေအာက္ခံခြက္မ်ားထဲကို ဆား၊စက္ဆီေဟာင္း စသည္တို႔ (ေလာင္း)ထည့္ ထားပါ။
ေထာင္-ဘယ္အခ်ိန္အိပ္အိပ္၊ဘယ္ေနရာမွာအိပ္အိပ္(က်ေနာ္ အပိုထည့္ေျပာတတ္တာက 'ဘယ္သူႏွင့္အိပ္အိပ္') ျခင္ေထာင္ (ေထာင္)အိပ္ပါ။
ျမႇဳပ္-မိုးေရတင္က်န္ႏိုင္ေသာ ဘူး၊ခြက္၊တာယာေဟာင္း စသည္တို႔ကို ေျမ(ျမႇဳပ္)ပစ္ပါ။
ဖြင့္-အလင္းေရာင္ရ၍ ျခင္မခိုေအာင္းႏိုင္ေစရန္ ေန႔ပိုင္းတြင္ ျပတင္းေပါက္မ်ား ဖြင့္ထားပါ။
ရွင္း-ျခင္မခိုေအာင္းႏိုင္ရန္ အိမ္တြင္းအိမ္ျပင္ကို (ရွင္း)လင္းပါ။
မႈတ္-အိမ္၊ေက်ာင္း၊ရံုး အနီးေတြမွာ ေဆး(မႈတ္)သည့္ အဖြဲ႕လာေရာက္ပါက လုပ္ငန္းတြင္က်ယ္ေစရန္ ကူညီပါ။
အသစ္ထပ္တိုးတဲ့ ေနာက္ထပ္အခ်က္(၃)ခ်က္ကေတာ့
ထည့္-ေသာက္ေရ၊ သံုးေရေတြမွာ လူကို မထိခိုက္ေစတဲ့ ပိုးေလာက္လန္းမေပါက္ပြားေအာင္တားဆီးေပးတဲ့ အဘိတ္(abate)ဆိုတဲ့ ေဆးကို အတိုင္းအဆမွန္မွန္ (ထည့္)ျခင္းပါပဲ။ေရထဲကို ေဆးတစ္ခါထည့္ထားရင္ အနည္းဆံုး ႏွစ္လေလာက္ေတာ့ တာရွည္ခံ အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။
စိမ္-စိမ္ဆိုတာကေတာ ေဆးစိမ္ျခင္ေထာင္၊ေဆးစိမ္ခန္းဆီး၊ေဆးစိမ္လိုက္ကာေတြကို အသံုးျပဳတာကို ေျပာျခင္းပါပဲ။ျခင္ေထာင္ေတြ ခန္းဆီးေတြကို ေဆးစိမ္ျခင္းအား
ျဖင့္ အဲဒီကိုလာနားတဲ့ ျခင္ေကာင္ေတြကို ေသေစပါတယ္။
ထိုး-ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကာကြယ္ေဆး(ထိုး)တာကိုေျပာတာပါ။
ကာကြယ္ေဆးႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး အနည္းငယ္ ထပ္ၿပီးရွင္းျပခ်င္ပါတယ္။လူတိုင္းသိခ်င္တဲ့ ေမးခြန္းကေတာ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကာကြယ္ေဆး တကယ္ရွိေနၿပီလား။ဟုတ္ကဲ့ တကယ္ရွိေနပါၿပီ။ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကာကြယ္ေရးအတြက္ အခုကာကြယ္ေဆးက အျပည့္အဝ အားကိုးလို႔ မရေသးေပမယ့္ ေရာဂါအျဖစ္မ်ားလြန္းတဲ့ ႏိုင္ငံေတြအတြက္ေတာ့ ေကာက္႐ိုးတမွ်င္ပါ။ကမာၻ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႕ႀကီးကလည္း အခုကာကြယ္ေဆးကို အသိအမွတ္ျပဳလိုက္ပါၿပီ။ကာကြယ္ေဆးရဲ႕နာမည္ကေတာ့ ဒင့္ဂ္ဘားဇီးယား(Dengvaxia)လို႔ေခၚပါတယ္။ျပင္သစ္ေဆးကုမၸဏီ Sanofi Pasteur ကထုတ္လုပ္ပါတယ္။ဒီကာကြယ္ေဆးကို ကမ႓ာေပၚမွာ ပထမဆံုးစတင္ အသံုးျပဳတဲ့ႏိုင္ငံကေတာ့ မကၠဆီကို ႏိုင္ငံပါ။၂၀၁၅ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလကတည္းက တရားဝင္ စတင္ အသံုးျပဳခဲ့ပါတယ္။အခုအခ်ိန္မွာဆိုရင္ ဒီကာကြယ္ေဆးကို ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အျဖစ္မ်ားတဲ့ ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၄)ႏိုင္ငံမွာ တရားဝင္ အသိအမွတ္ျပဳ ထိုးႏွံေနပါၿပီ။အဲဒီ(၁၄)ႏိုင္ငံထဲမွာ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ အိမ္နီးခ်င္း အေရွ႕ေတာင္အာရွႏိုင္ငံေတြျဖစ္တဲ့ ထိုင္း၊စင္ကာပူ၊အင္ဒိုနီးရွား၊မေလးရွား၊ဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံတို႔ ပါဝင္ပါတယ္။ဒီကာကြယ္ေဆးႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ကမ႓ာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ႀကီးကေတာ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးအျဖစ္မ်ားလြန္းတဲ့ႏိုင္ငံေတြ(ျမန္မာႏိုင္ငံအပါအဝင္)အေနႏွင့္ အစပ်ိဳးထိုးႏွံဖို႔ စဥ္းစားသင့္တယ္လို႔ မွတ္ခ်က္ေပးပါတယ္။
အခုကာကြယ္ေဆးက အသက္ (၉)ႏွစ္ကေန (၄၅)ႏွစ္ထိ ထိုးလို႔ရတယ္(စင္ကာပူႏိုင္ငံမွာေတာ့ အသက္ ၁၂ ႏွစ္ကေန ၄၅ႏွစ္ထိသတ္မွတ္ထား)။ေသြးလြန္တုပ္ေကြးဗိုင္းရပ္မိ်ဳးစိပ္ ေလးမ်ိဳးလံုးကို ကာကြယ္ႏိုင္တယ္။ေျခာက္လျခား (၃)
ႀကိမ္(၀-၆-၁၂) ထိုးရမယ္။ေဆးတစ္လံုးမွာ ေဆးရည္ ၀.၅ စီစီ ပါဝင္တယ္။လက္ေမာင္းအေရျပားေအာက္ (subcutaneous)ထိုးရတယ္။ထိုင္းႏိုင္ငံမွာေတာ့ ေဆးတစ္လံုးကို ဘတ္ ၃၅၀၀ (၁၄၀ ၀၀၀ က်ပ္) က်သင့္တယ္။အင္ဒိုနီးရွားႏိုင္ငံမွာေတာ့ ေဆးတစ္လံုးတန္ဖိုးက ေဒၚလာ ၇၀ ( ၁၀၀ ၀၀၀ က်ပ္ခန္႔) ရွိတယ္။ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ အခုခ်ိန္ထိ တရားဝင္ တင္သြင္းခြင့္ျပဳတာမ်ိဳး မရွိေသးဘူး။
ဒီကာကြယ္ေဆးမွာ အားနည္းခ်က္ေတြရွိေနေသးတယ္။အဲဒီအားနည္းခ်က္ေတြထဲက တစ္ခုကေတာ့ ဒီေဆးက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ ျဖစ္ဖူးတဲ့သူေတြမွာ အစြမ္းပိုထက္ၿပီး (၈၀% ကာကြယ္မႈေပး) ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ တစ္ခါမွ မျဖစ္ဖူးရင္ အစြမ္းထက္မႈ နည္းပါး(၅၀-၆၀% ေလာက္ပဲ ကာကြယ္မႈေပး)တာကို ေတြ႕ရွိရတယ္။ဒါေပမယ့္ အားေကာင္းတဲ့ အခ်က္ကေတာ့ ျပင္းထန္ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ(severe dengue)ကိုေတာ့ ၈၀-၉၀% ေလာက္ထိ ကာကြယ္ေပးႏိုင္တာကို ေလ့လာေတြ႕ရွိရ။ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေၾကာင့္ ေဆးရံုတက္ကုသမႈခံယူရႏိုင္ႏႈန္းကိုလည္း ၈၀% ေလာက္ထိ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ေၾကာင္းလည္း ေတြ႕ရတယ္။ေနာက္ အားနည္းခ်က္တစ္ခုကေတာ့ ကာကြယ္ေဆးသံုးႀကိမ္ထိုးၿပီးရင္ ေရာဂါဒဏ္ကေန ႏွစ္ေပါင္းဘယ္ေလာက္ထိ ကာကြယ္ႏိုင္လဲ ဆိုတာကိုေတာ့ တိတိက်က် မသိရဘဲ ေလ့လာဆဲ အဆင့္သာရွိေသးတယ္။
ကာကြယ္ေဆးေပၚေနေပမယ့္ ၿပီးျပည့္စံုတဲ့ ကာကြယ္ေဆးမဟုတ္ေသးတာကတစ္ေၾကာင္း၊ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တရားဝင္တင္သြင္းထိုးႏွံမႈ မရွိေသးတာက တစ္ေၾကာင္းေၾကာင့္ အထက္မွာေဖာ္ျပခဲ့တဲ့"ဖံုး သြန္ လဲ စစ္" ဂါထာကိုပဲ အားကိုး
သမႈျပဳရဦးမယ္။အဲဒီဂါထာအတိုင္းပဲ မိဘျပည္သူမ်ား ျပဳမူက်င့္ၾကံၾကပါလို႔ ေျပာပါရေစ။
နိဂံုုးခ်ဳပ္အေနႏွင့္ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ ေလးစားရပါေသာ ကေလးအထူးကုဆရာဝန္ႀကီး ပါေမာကၡ ဆရာႀကီး ဦးေစာဝင္း ေရးစပ္ထားတဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အႏၲရာယ္ကင္းကဗ်ာ ေလးကို မိဘျပည္သူမ်ားအတြက္ ကူးယူေဝမွ်ပါရေစ။
"ရာသီတိုင္းတြင္ ဖ်ားနာလွ်င္
ေသြးလြန္တုပ္ေကြးမွတ္။
အဖ်ားက်စဥ္ မလန္းလွ်င္
အစဥ္ သတိခ်ပ္"
လူတိုင္း လူတိုင္း အိမ္တြင္းရန္စြယ္ျဖစ္တဲ့ ျခင္ေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးရန္မွ ကင္းေဝးၾကပါေစ။
ေဒါက္တာေက်ာ္စြာျမင့္
(ကေလးအထူးကု)