Basic Pharmacology

Basic Pharmacology အေျခခံေဆးဝါးေဗဒ
  
အသံုးအႏႈန္းမ်ား
. Symptomatic treatment ေရာဂါလကၡဏာကို သက္သာေစရန္ကုသျခင္း၊
. Curative treatment ေရာဂါျဖစ္ေစသည့္ အေၾကာင္းရင္းအား ကုသျခင္း၊
. Placebo လူနာေက်နပ္ရေစရန္ ကုသျခင္း၊
. Radical cure ေရာဂါစင္ေအာင္ကုသျခင္း၊ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ၌ သံုးတတ္သည္
. Prescription ေဆးစာ၊

Dose ဒို႔စ္
ေဆးကို တႀကိမ္လ်င္ မည္မွ်ေပးရသည္ကို ဆိုလိုသည္။ ဒို႔စ္သည္ လူနာ၏ အသက္ေပၚ မူမတည္၊ လူနာ၏ ကုိယ္အေလးခ်ိန္ အေပၚမူတည္သည္။ တၾကိမ္လ်င္ ေဆးအေလးခ်ိန္မည္မွ် တိုက္ရမည္။ တေန႔ကို အၾကိမ္မည္မွ် တိုက္ရမည္၊ အတိအက် ညႊန္းရသည္။ အစားႏွင့္နီး-ေဝးရမည္၊ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ရန္လို-မလို၊ ေဆးေသာက္ျပီး နားရန္လို-မလို၊ အျခားေဆးမ်ား ႏွင့္အတူတိုက္ရ-မတိုက္ရ စသျဖင့္လည္း ညႊန္းေပးရမည္။

Course ကို႔စ္
ေဆးကို မည္မွ်ၾကာၾကာေပးရမည္။ ပဌမ ကို႔စ္ျပီးေနာက္ ဒုတိယကို႔စ္ လိုခ်င္လိုမည္။ ဥပမာ ေမးခိုင္ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးကို တလျခား ႏွစ္ခါထိုးရသည္။ တီဘီေဆးမ်ားေပးလွ်င္ ၃ လ၊ ၆ လ၊ ၉ လ။

Routes of administration ေဆးေပးရန္လမ္းေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး၊
1. Topical ေတာ့ပီကယ္ အေပၚယံမွေပးျခင္း၊
• Epicutaneous အေရျပားေပၚသုိ႔ေပးျခင္း၊ e.g. allergy testing, topical local anaesthesia ထံုေဆး၊ ေဆးတည့္မတည့္ စမ္းျခင္း
• Inhalational ရွဴေဆး၊ e.g. Asthma medications ပန္းနာေဆး
• Enema စအိုမွေပးျခင္း၊ e.g. contrast media for imaging of the bowel ဝမ္းျခဴျခင္း။
• Eye drops မ်က္စိထဲထည့္ျခင္း၊ onto the conjunctiva, e.g. antibiotics for conjunctivitis မ်က္စဥ္း
• Intranasal ႏွာေခါင္းထဲထည့္ေပးျခင္း၊ into the nose, e.g. decongestant nasal sprays နားေဆးရည္
• Vaginal ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲထည့္ျခင္း၊ e.g. topical estrogens, antibacterial

2. External အျပင္မွထည့္ေပးျခင္း
• Oral/ Orally/By Mouth ပါးစပ္မွေပးျခင္း၊ ေဆးျပား၊ ေဆးရည္၊ ေဆးေတာင့္။ tablets, capsules, or drops
• By gastric feeding tube အစာလမ္းထဲျပြန္ျဖင့္ေပးျခင္း feeding tube, or gastrostomy, many drugs and parenteral nutrition
• Rectally အစာေဟာင္းအိမ္ထဲထည့္ေပးျခင္း various drugs in suppository or enema form

3. Parenteral by injection or infusion ထုိးသြင္းေပးျခင္း
• IV = intra-venous ေသြးျပန္ေၾကာထဲသြင္းျခင္းe.g. total parenteral nutrition
• IA = intra-arterial ေသြးလႊတ္ေၾကာထဲသြင္းျခင္း e.g. vasodilator drugs and thrombolytic drugs
• IM = Intra-muscular ၾကြက္သားထဲထိုးျခင္း e.g. many vaccines, antibiotics
• IC = Intra-cardiac ႏွလံုးထဲထိုးျခင္း e.g. adrenaline
• S/C = Sub-cutaneous အေရျပားေအာက္ထဲထိုးျခင္း e.g. insulin
• IO = Intra-osseous infusion အ႐ိုးထဲသြင္းျခင္း
• ID = Intra-sermal အေရျပားထဲသြင္းျခင္း for skin testing some allergens, and also for tattoos and BCG vaccine
• IT = Intra-thecal ခါး႐ိုးဆစ္ျပြန္ စပုိင္နယ္-ကယ္နယ္ ထဲသြင္းျခင္း for spinal anaesthesia and chemotherapy
• IP = Intra-peritoneal ဝမ္းဗိုက္အေခါင္း ပယ္ရီတုိနီယမ္ ထဲသြင္းျခင္း e.g. peritoneal dialysis

4. Other means အျခားနည္းလမ္းမ်ား
• Epidural အပီဂ်ဴရယ္ ခါး႐ိုးဆစ္ထဲအရည္သြင္းျခင္း
• Spinal anaesthesia SA ခါး႐ိုးဆစ္ထဲထံုေဆးထိုးျခင္။

Risks of IV intravenous therapy ေသြးျပန္ေၾကာထဲ ေဆးသြင္းျခင္း၏ အႏၱာရာယ္မ်ား
• Infection အင္ဖက္ရွင္ ပိုးဝင္ျခင္း၊
• Phlebitis ေသြးျပန္ေၾကာေရာင္ျခင္း
• Infiltration အျခားေနရာမ်ားသုိ႔ ေဆးေရာက္သြားျခင္း
• Fluid overload အရည္လိုအပ္သည္ထက္ မ်ားသြားျခင္း
• Electrolyte imbalance ဓါတ္ဆားအခ်ဳိး မမွ်တျဖစ္သြားျခင္း
• Embolism ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း

ေဆးအုပ္စုမ်ား ၉စု
1. Antacids အစာအိမ္ အက္စစ္ဓါတ္ပ်ယ္ေဆးမ်ား၊ Aluminium Hydroxide, Magnesium Trisilicate, Magnesium Carbonate, Calcium Carbonate

2. Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးမ်ား၊ ေရာဂါပိုးမ်ားကို ႏိုင္သည့္ေဆးမ်ား၊

3. Anticholinereics/Antispasmodics အင္တီ-ကိုလီနားဂ်စ္ အင္တီ-စပတ္စ္မိုးဒစ္ အနာသက္သာေဆး၊

4. Antihistamines အင္တီ-ဟစ္တမင္း၊ Avil, Burmeton, Alrid, Citrizine etc.

5. Antihypertensive အင္တီ-ဟိုင္ပါတန္းဆစ္ဖ္၊ ေသြးတိုးက်ေဆး၊
• Diuretics ဆီးသြားေစသည့္ေဆး Hydrochlorothiazide, Lasix and Trosemide Demadex, the combination of Triamterene and Hydrochlorothiazide Aquazide, and metolazone Zaroxolyn
• Beta-blockers ဘီတာ-ဘေလာ့ကား Antolol, Propranolol, Inderal, Metoprolol, Nadolol, Betaxolol, Acebutolol, Pindolol and Bisoprolol
• ACE inhibitors ေအစီအီး-အင္ဟဗစ္တား၊ Enalapril, Captopril, Lisinopril. Benazepril, Quinapril, Perindopril, Ramipril, Trandolapril, Fosinopril Monopril, and Moexuoril,
• Angiotinsin receptor blocker ARB ေအအာရ္ဘီ Losartan, Irbesartan, Valsartan, Candesartan, Olmesartan, Telmisartan, and Eprosartan
• Calcium channel blockers CCBs စီစီဘီ Amlodipine, Sustained release Nifedipine, Felodipine, and Nisoldipine
• Alpha – blockers အာလ္ဖါ-ဘေလာ့ကား အုပ္စု Clonidine

6. Beta blockers ဘီတာ-ဘေလာ့ကား အလိုအေလ်ာက္တံု႔ျပန္သည့္ အာ႐ံုေၾကာစနစ္တြင္ အေရးပါေသာ Adrinaline Epinephrine ကို တားဆီးမႈ လုပ္သည့္ ေဆး။ ႏွလံုးတင္းအားေလ်ာ့ေစသည္။ ႏွလံုးခံုႏွဳန္းေလ်ာ့မည္။ ႏွလံုး၊ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ တကိုယ္လံုးရွိ ေသြးေၾကာမ်ား၏ ႀကံဳ႕ႏိုင္စြမ္းနည္းေစမည္။ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါတုိ႔ အတြက္ ေဆးမ်ား၊ ႏွလံုးခုံႏႈန္း မမွန္သည့္ Cardiac arrhythmias, Tachycardias ေရာဂါအတြက္ သံုးသည္။ ႏွလံုးက ေအာက္စီဂ်င္ လိုအပ္မႈအား ေလ်ာ့ခ်ေပးသျဖင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါအတြက္သံုးသည္။ ေသြးတုိးကိုလည္းက်ေစသည္။ အျခား အသံုးဝင္မႈမ်ားမွာ မိုင္ဂရင္း ေခါင္းကိုက္-ေခါင္းမူး ေရာဂါ၊ ေျခလက္တံုအေၾကာက္ေရာဂါ၊ Stage fright Social phobia အေၾကာက္ေရာဂါတမ်ဳိး တုိ႔ျဖစ္သည္။

7. Corticosteroids ေကာ္တီကို-စတီရြိဳတ္ အေရာင္ေလ်ာ့ေစသည့္ေဆး၊ နီျခင္းကို သက္သာေစသည္။ အလာဂ်ီ ျဖစ္ျခင္းကို သက္သာေစသည္၊ ေရာဂါလကၡဏာကို သက္သာေစသည့္ေဆးမ်ား၊ ေအာက္ပါတို ့ အတြက္သံုးသည္။
• Endocrine Disorders အင္ဒိုခ႐ိုင္းေရာဂါမ်ား၊
• Rheumatic Disorders ႐ူမက္တစ္ေရာဂါ၊
• Collagen Diseases ကိုလာဂ်င္ေရာဂါ၊
• Dermatologic Diseases အေရျပားနာမ်ား၊
• Allergic states အလာဂ်ီ ျဖစ္ျခင္း၊
• Ophthalmic diseases မ်က္စိေရာဂါမ်ား၊
• Respiratory Disorders အသက္ရွဴလမ္းေရာဂါ၊
• Hematoloeic Disorders ေသြးေရာဂါ၊
• Neoplastic Diseases ကင္္ဆာေရာဂါ၊
• Edematous states ကိုယ္ေရာင္ျခင္း၊

8. Dirutics ဆီးသြားေစသည့္ ေသြးတုိး၊ ကိုယ္ေရာင္ျခင္းမ်ား အတြက္ သံုးသည့္ေဆးမ်ား၊

9. NSAID Non-steroidal anti-inflammatory drugs = စတီ႐ိြဳက္မပါေသာ အနာ-အဖ်ား-အေရာင္က် ေဆးမ်ား၊ အမ်ားဆံုးေသာ အကိုက္-အဖ်ား-အနာ သက္သာေဆးမ်ားျဖစ္သည္။ အဖ်ားက်ေဆးဝါးမ်ား၊ ႐ုတ္တရက္နာျခင္းမ်ား၊ အပူခံရျခင္း၊ ထိခိုက္ခံရျခင္း၊ ဆဲြဆန္႔ခံရျခင္း၊ အရြက္လစ္ဂမင့္ စုတ္သြားျခင္း၊ အ႐ိုးက်ဳိးျခင္း၊ ရွနာျခင္း၊ အတြင္းေက်ျခင္း၊ ေသြးေျခဥျခင္း၊ နာတာရွည္ ႐ုိး႐ိုးနာျခင္းမ်ား၊ အဆစ္နာေရာဂါ၊ အထက္ပါေဆးမ်ားႏွင့္ လည္းေပ်ာက္ႏိုိင္သည္။ နာတာရွည္ ကင္ဆာ နာျခင္းမ်ားအတြက္ ပုိမိုျပင္းသည့္ေဆးမ်ား ေပးရန္လိုမည္။

၁။ ၾကြက္သားနာျခင္း၊ ၾကြက္သားတင္းျခင္း။ စိတ္တင္းၾကပ္ျခင္း။ သာမန္ေဆးမ်ားႏွင့္၎၊ ႐ုပ္ပိုင္းကုသမႈ ဖီဇီယိုသာရာဖီ၊ အေၾကာေလ်ာ့နည္းမ်ားလည္း လိုအပ္မည္၊

၂။ မိုင္ဂရင္းေရာဂါ၊ ဦးေခါင္းထဲရွိ ေသြးေၾကာက်ယ္ျပန္႔မႈေၾကာင့္ျဖစ္။ သာမန္ေဆးမ်ားႏွင့္မရပါက သီးျခား ေဖၚထားသည့္ေဆးမ်ားေပးရမည္၊ အနာသက္သာေစရန္လမ္းညြန္။ ဆိပ္ၿငိမ္ေသာ အခန္းထဲ လွဲေနပါ၊ နဖူးေပၚ အေအးဝတ္ တင္ပါ၊ ဦးေရခံြ၊ နားထင္ကို နာနာ ႏွိပ္ေပးပါ၊

၃။ ဆိုင္းနပ္စ္ေခၚ အ႐ိုးတြင္း ေလခိုေပါက္မ်ားေရာဂါ၊ ဦးေခါင္း႐ိုးအတြင္း ေလခိုေနရာမ်ားတြင္း ပိုးဝင္ျခင္း၊ ပိတ္ေနျခင္း၊ ေၾကာင့့္ျဖစ္သည္။ အိပ္ယာအထတြင္ ပိုဆိုးၿပီး၊ မတ္တပ္ရပ္လိုက္လ်င္ သက္သာတတ္သည္။ သာမန္ေဆးမ်ားႏွင့္ မရပါက ပိတ္ေနသည္အား ေဖါက္ေပးရမည္။

အနာသက္သာေဆး၊ အဖ်ားက်ေဆးဝါးမ်ား၊
Argotamine Ergostat, Dihydroergotamine Migranal, Sumatriptan Imitrex, Zolmitriptan Zomig, Naratriptan Amerge, Rizatriptan Maxalt, Almotriptan Axert, Eletriptan Relpax, Frovatriptan Frova, Narcotic Stadol nasal spray, Medicines that contain a Barbiturate တုိ႔ႏွင့္ ဘိန္း ပါေသာေဆးမ်ားကိုလည္းသံုးႏိုင္သည္။ သုိ႔ေသာ္ မစဲြေစရန္သတိထားရမည္။

Aspirin
စတိီရိြဳက္မပါေသာ အေရာင္သက္သာေစသည့္ေဆးအုပ္စု Non-steroidal anti-inflammatory drugs NSAIDs ဝင္ျဖစ္သည္။ အကိုက္၊ အနာ၊ အဖ်ား၊ အေရာင္၊ ဒဏ္ရာရ၍နာျခင္း၊ လစဥ္ေသြးဆင္းစဥ္နာျခင္း၊ အဆစ္နာျခင္း အမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ၾကြက္သား- အ႐ိုးနာျခငးတို႔အတြက္ သံုးႏိုင္သည္။ ၎သည္ ေသြးခဲျခင္းမွ ဟန္႔တားေစေသာ သတၱိရွိသျဖင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါ ကာကြယ္ရာတြင္လည္း အသံုးဝင္သည္။ အစာႏွင့္တြဲေပးရမည္။ အစာအိမ္နာရွိသူမ်ား ေက်ာက္ကပ္ မေကာင္းသူမ်ား ေရွာင္ရမည္။ တခါတရံ ပန္းနာရွိသူမ်ား အတြက္ေရွာင္သင့္သည္။ ေဂါက္ေရာဂါ ရွိသူမ်ားကို မေပးသင့္၊ တုပ္ေကြး၊ ေရေၾကာက္ ေရာဂါရွိသူမ်ားကို မေပးသင့္၊ ကိုယ္ဝန္ရွိေနစဥ္ႏွင့္ ကေလးႏို႔တိုက္ေနစဥ္ ေရွာင္သင့္သည္။

မေကာင္းေသာသတၱိမ်ား၊ နားပါးသည္။ မ်ားမ်ားေပးက ဆိုးရြားႏိုင္သည္။ အစာအိမ္ႏွင့္ အူတြင္ အနာျဖစ္၊ နားထဲက အသံထြက္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူးအိပ္ခ်င္၊ ဗိုက္နာ၊ ပ်ဳိ႕၊ ဝမ္းပ်က္၊ ရင္ပူေလာင္၊ ဝမ္းထဲ ေသြးယိုေနက ဝမ္းအမဲ ေရာင္သြားမည္။ ေသြးအားနည္းျခင္း ျဖစ္မည္။

Ibuprofen
စတီရြိဳက္ မပါေသာ အေရာင္ သက္သာေစသည့္ေဆးအုပ္စု NSAIDs ဝင္ျဖစ္သည္၊ ၎ကို သာမန္အကိုက္၊ အနာ၊ အဖ်ား၊ အေရာင္၊ ရာသီဆင္းစဥ္နာျခင္းတို႔အတြက္ သံုးႏိုင္သည္။ ၂ဝဝ-၄ဝဝ မီလီဂရမ္၊ ၄-၆ နာရီျခား၊ အဆစ္နာျခင္း၊ ၃ဝဝ-၈ဝဝ မီလီဂရမ္၊ ၃-၄ နာရီျခား၊ ကေလး၊ ၆လ မွ ၁၂ ႏွစ္၊ ၅-၁ဝ မီလီဂရမ္၊ ေကဂ်ီ၊ အမ်ားဆံုး ၃.၂ ဂရမ္ ထက္မပိုေစရ၊ ၁ဝ ရက္ထက္ မေက်ာ္ေစရ၊ အစာႏွင့္ တြဲေပးရမည္။

မေကာင္းေသာသတၱိမ်ား၊ အနီေရာင္အင္ျပင္၊ နားထဲက အသံထက္၊ ေခါင္းကိုက္၊ ေခါင္းမူး၊ အိပ္ခ်င္၊ ဗိုက္နာ၊ ပ်ဴိ႕၊ ဝမ္ပ်က္၊ ရင္ပတ္ပူေလာင္၊ အစာအိမ္ႏွင့္ အူတြင္ အနာျဖစ္မည္။ ဝမ္းထဲေသြးယိုေနက ဝမ္းအမည္းေရာင္ သြားမည္၊

Antacids and Acid reducers chart ေလနာေရာဂါအတြက္ေပးရမည့္ေဆးမ်ား၊

Antacids အင္တီအက္စစ္၊
• Aluminium Hydroxide and Oxide 250-1500 mg TDS
• Calcium carbonate and magnesium hydroxide milk of magnesia
• Calcium Carbonate 1250-1500 Oral
• Magnesium Oxides and Magnesium hydroxide milk of magnesia 200-400 mg TDS Oral
• Sodium bicarbonateand citric acid
• Bismuth Subsalicylate 530 mg QID

H Blockers2 ဘီတာဘေလာ့ကာမ်ား၊
• Cimetidine HCl 400 mg BD Oral
• Famotidine 20-40 mg Oral
• Ranitidine 150 mg TDS Oral/IV/IM

Proton Pump Inhibitor ပ႐ိုတြန္ပန္႔ အင္ဟဘစ္တာ
• Omeprazole 20-40 mg Daily Oral
• Other drugs အျခားေဆးမ်ား
• Atropine Sulphate 0.5 to 1.0 mg IV/IM
• Amisulpride 0.714-4.285 mg/kg Daily Oral
• Diclofenac Na 75 mg deep IM or 25-75 mg BD Oral
• Lansoprazole 15-30 mg Daily Oral

ေလနာေရာဂါႏွင့္ မသင့္သည့္ေဆးမ်ား၊
Aminophylline, Aminoprofen, Caffeine, Corticotropin, Diclofenac Na, Ibuprofen, Indomethacin, Mefenamic Acid, Methylprednisolone Na Succinate, Nicotine and Nicotinic Acid, Phenylbutazone, Prednisolone and Prednisone, Probenecid, Sodium Salicylate

Antibiotics ပဋိဇီဝေဆးမ်ား အုပ္စု ၁၃ မ်ိဳးခဲြထားသည္။

Dr. တင့္ေဆြ

Posted via Blogaway